| Sultan 2. Abdülhamid Han SULTAN II. ABDÜLHAMÎD HAN Hakkında, ister lehinde, ister aleyhinde olsun doğuda ve batıda en çok eser yazılan târihî şahsiyetlerden birisi muhakkak ki, Sultan Abdülhamid’dir. Ve yine şurası da muhakkaktır ki, ister kendi devrinde, ister onu tahttan uzaklaştıranların fâcialarla ve hatâlarla dolu devirlerinde bu büyük Türk hakânı hakkında, insaf ve iz’anla, târihî hakîkatle aslâ bağdaşamayacak korkunç iftirâlar yapılmıştır.
Hiçbir târihî şahsiyet, onun kadar, tamâmen yalana dayanan isnât ve iftirâlara uğramamıştır.
Onun bütün hizmetleri hiçe indirilmek istenilmiş, uçurumun kenarına gelmiş ve hattâ uçurumdan aşağıya yuvarlanmaya başlamış olan bir imparatorluğun çözülüşünü, inanılmaz bir zekâ ve faâliyet ile durdurarak, Türk milletine ve memleketine unutulmaz hizmetlerde bulunduğu hakîkati inkâr edilmiş, bu korkunç ve aşağılık kötüleme kampanyası, maâlesef günümüze kadar devam etmiştir. Sultan Abdülhamid Han da bir insandı. Elbette onun da hatâları ve noksanları olabilirdi. Târihçinin vazîfesi, imparatorluğun en buhranlı devirlerinde idâreyi eline almış olan ve 33 sene, insanı şaşırtan bir azim ve zekâ ile içte ve dışta millî menfaatlerimizi korumak husûsunda sarfettiği yorulmak bilmeyen faâliyetlerini tahlil ve îzâh ederken, insaf ölçüsünü elden bırakmamak olmalıdır. (Z. Danışman, Osmanlı Tarihi) |