Halk Biliminin Tanımı ve Amacı
Türkiye’nin modernleşme tarihinde özel bir yeri ve önemi olan sosyal ve
beşeri bilimlerden biri de “halk kültürünün incelenmesi” konularına odaklanmış
olan halk bilimi disiplinidir. Batı’daki kökleri 18. yüzyıl sonlarında biçimlenen bu
disiplinin, Türkiye’de özgün bir araştırma alanı olarak gündeme gelişi 20. yüzyılın
başlarına rastlar.
Halk bilimi, doğumdan ölüme kadar insanın yaşantısında yer alan maddi ve
manevi bütün kültür ögelerini bilimsel olarak derleyen, sınıflandıran, değerlendiren
ve bunların sistematik bir açıklamasını yaparak halk kültürünün genel gelişme ve
değişme kurallarını inceleyen, kültürler arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları
belirleyip ortaya koyan, gerektiğinde elde ettiği sonuçları halkın yararına olacak
biçimde düzenleyip halka aktaran ve birtakım uygulamalar öneren bir bilim dalıdır.
Halk bilimi alanında çalışmaları bulunan Sedat Veyis Örnek, halk biliminin
görevini şöyle açıklamaktadır: “Bir ülkenin, bir yöre halkının, bir etnik grubun
yaşamının bütününü kapsayan ve temelinde o halkı oluşturan insanların ortak ve
yaygın davranış kalıplarını, yaşama biçimini, belirli olaylar ve durumlar
karşısındaki tavrını, çevresini ve dünyayı algılayışını açıklamada; geleneksel ve
törensel yaşamı düzenleyen, zenginleştiren, renklendiren bir dizi beceriyi, beğeniyi,
yaratıyı, töreyi, kurumu, kurumlaşmayı göz önüne sermede; bir ucuyla geçmişe, bir
ucuyla zamanımıza uzanan gelenekler, görenekler, âdetler zincirini saptamada; bu
zincirin köstekleyici ya da destekleyici halkalarını tek tek belirlemede; halk
kültürünün atar damarlarını yakalayarak bunlardan özgün ve çağdaş yaratmalar
çıkarmada halk biliminin rolü ve önemi birinci derecededir.”2
Tüm zamanları, toplumları ve kültürleri içerecek kapsamlı, geçerli ve
üzerinde uzlaşılmış bir halk bilimi tanımı yapmanın güçlüğü ortadadır. Nitekim
Amerikalı halk bilimci Alan Dundes’in “Folklor Nedir?”3 adlı makalesinde de
belirttiği gibi halk biliminin ilgi alanına giren konularına işaret etmek daha uygun
olacaktır. Bu bağlamda halk bilimi kültürün; mitler, efsaneler, masallar, halk
hikâyeleri, tekerlemeler, atasözleri, bilmeceler, deyimler, argo sözler, alkışlar,
kargışlar, şakalar, incitmeler, atışmalar, alaylar, selamlar, vedalaşma sözleri, kişi,
hayvan ve yer adları ile mâni, ninni, ağıt gibi halk şiiri ürünlerinden oluşan sözlü
anlatımlarını; doğum, evlenme, ölüm, bayram, kutlama, şenlik ve anma günleri, yıl
dönümleri gibi toplumsal uygulamalarını; halk müziği ve çalgıları, çocuk oyunları ve
sportif etkinliklerle, seyirlik oyunlar, meddah, karagöz, orta oyunu, kukla gibi
gösteri sanatlarını; halk hekimliği, halk mimarisi, halk hukuku, halk mutfağı, halk
takvimi, halk botaniği, halk matematiği, halk veterinerliği gibi halk bilgisini; giyim
kuşam, süslenme ile eğercilik, semercilik, keçecilik, çitçilik, urgancılık, bakırcılık,
kalaycılık, yemenicilik, yazmacılık, dokumacılık, oyacılık gibi geleneksel el
sanatlarını, bunların günümüze gelen değişim ve dönüşümlerini konu edinen,
1 Atatürkçülük 1 Atatürk’ün Görüş ve Direktifleri, MEB Yayınları, İstanbul, 1997, s.349.
2 Sedat Veyis Örnek, Türk Halk Bilimi, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 2000, s.16.
3 Alan Dundes, The Study of Folklore, Londonrentice-Hall, 1965, s.1-3’te yer alan makalenin Türkçe çevirisi Folklora
Doğru (Kasım 1983, Sayı:55, s.15-18) dergisinde yayımlanmıştır.
7
bunları kendine özgü yöntemlerle derleyen, sınıflayan, çözümleyen, yorumlayan ve
son aşamada bir bireşime vardırmayı amaçlayan bilim dalıdır.

__________________

NEDEN HALK KÜLTÜRÜ DERSİ VERİLİR
Halk kültürü; üretilen, yaşatılan, sözlü veya yazılı olarak gelecek kuşaklara
aktarılan, örgün olmayan ve geleneksel alanlarda yoğunlaşan ortak değer,
davranışlarla yaşayış kalıplarının bütünüdür.
Yeryüzündeki kültür sınırları siyasi sınırlara bağlı kalmaksızın yüzlerce
yıldan beri gelişip genişlemekte ve özellikle 1950’li yıllardan sonra önceki yıllara
oranla kültürler daha yoğun bir biçimde birbirlerini etkilemektedir. Özellikle bilgi ve
kitlesel iletişimde son yıllarda yaşanan baş döndürücü gelişme bu süreci daha da
hızlandırmıştır. İçinde bulunduğumuz küreselleşme sürecinde -ulusal ve yerel
kültürlerin hızla değişmesi, dünyanın tek bir mekân olarak algılanması bilincinin
oluşmasıyla- genç kuşakların halk kültürü konularında bilgilendirilmeleri, ulusal
kültürün gelecek nesillere aktarımı açısından zorunlu hâle gelmiştir. Halk
kültürünün gelecek nesillere aktarılmasının, kaçınılmaz bir süreç olan küreselleşme
karşısında ulusal kimliklerin korunmasına katkı sağlayacağı kuşkusuzdur.
Halk kültürünün toplumsal rolünün araştırılmasında halk biliminin üstlendiği
bu önemli görevin gerçekleşmesinin yolu eğitim ve öğretimden geçmektedir. Genç
kuşakların geçmişini ve bugününü doğru öğrenip geleceğe yönelmelerini ve daha
mutlu, daha sağlıklı bir hayat için ait oldukları kültürü, bu kültürün oluştuğu
çevreyi tanımalarını sağlamak Türk millî eğitiminin temel amaçlarındandır.
Halk kültürü, örgün olmayan kültür aktarım alanlarında (sinema, televizyon
vb.) çeşitli nedenlerle kullanılmadığı ve eğitim kurumlarında yer almadığı için yakın
gelecekte kentli çocuklar, etkin kitle iletişim araçları tarafından üretilen popüler
kültürün ve kitle kültürünün yoğun etkisi altında kendi kültür ifadelerine, davranış
kalıplarına, yaşam biçimlerine uzak kalacaklar ve bunların yeniden üretimine
katkıları olamayacaktır.
Bu öğretim programı ile kısa vadede öğrencilerin; halkın değer yargıları,
hayatı, dünyayı algılayış biçimi, belli olaylar karşısındaki tavır, tutum ve tepkileri
konularında bilgi sahibi olmaları; uzun vadede ise dünya genelinde gözlenen
ekonomik, politik ve kültürel gelişmelerin yeni bir küresel uygarlığın oluşumunu
sağladığı gerçeğinden hareketle bu durum karşısında kendi kültürlerini tanımaları,
tanıtmaları ve korumaları amaçlanmaktadır.
İnsanlık, yazıyla güçlü uygarlıklar kurmadan ve yazıya dayalı örgün eğitim
kurumlarını ___________günümüzdeki kadar tabana yaymadan önce, bir kültüre mensup
olmanın temel değer, davranış ve yaşayış biçimlerini sözlü kültür ortamlarında ve
örgün olmayan öğrenme modelleriyle gelecek kuşaklara aktarıyordu. Bugün ana dili
öğrenimi de dâhil olmak üzere bütün bilgi ve kültür aktarımı, kentsel alanda örgün
eğitim kurumlarında veya kentin örgün olmayan öğrenme alanlarında (basın, yayın,
televizyon, sinema, tiyatro vb.) biçimlenmektedir. Günümüzde Türkçe sözlü kültür
aktarımı biçiminde, doğumdan kısa bir süre sonra göreve dönmek durumunda olan
anneler tarafından öğretilememekte; ana dili çağdaş kentte hızla “kreş dili” veya
“okul öncesi eğitim dili” biçimine dönüşmektedir. Bu simgesel örnekte de görüleceği
8
gibi çocuğun kendi kültürü ile buluşması, onu anlaması, kavraması ve tüketmesi, bu
kültürün örgün eğitim süreçlerinin bir parçası olmasına bağlıdır.
Halk kültürü, çağdaş bilim yaklaşımı içinde bir kültüre ait olmanın sözel ve
geleneksel bütün yönlerini içerdiği gibi aynı zamanda bir toplumun kentsel
alanlarda kazandığı yeni sözel ve geleneksel değerleri, davranışları ve yaşayışları da
kapsamaktadır.
Yüzyıllar boyunca kuşaktan kuşağa geleneksel yollarla sözlü kültür
ortamında aktarılan kültürel ürünlerin ana dili öğretiminde olduğu gibi aktarılma
yolları, kentleşmeye dayalı olgular nedeniyle gün geçtikçe tıkanmaktadır. Bu
nedenledir ki “kültür eğitimi” günümüz insanı için kaçınılmaz hâle gelmiştir.
Dünyanın kentsel alanlarda “halk kültürü eğitimi”ni ihmal etmesi, insanlığın
kültürel zenginliğinin ve çeşitliliğinin ortadan kalkması olasılığını doğurmuştur.
Özellikle kültür endüstrisine egemen olan sınırlı sayıdaki çok uluslu şirketin
dayattığı tek tip kültürün etkinleşmesi, Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür
Örgütü UNESCO’yu harekete geçirmiş ve 2003 yılında, Türkiye’nin de aktif destek
verdiği ve iç hukukunun bir parçası hâline getirdiği “Somut Olmayan Kültürel
Mirasın Korunması Sözleşmesi”ni ortaya çıkarmıştır. Bu sözleşme; halk edebiyatı,
halk müziği, halk tiyatrosu, halk gelenek ve inançları, halk el sanatları gibi kültür
alanlarının yok olmasının insanlık için büyük bir kayıp olacağını belirtmekte ve bu
yönde önlemler geliştirmektedir. Geliştirilmesi tasarlanan en önemli önlem, bu
mirasın korunması, yaşatılması ve kuşaktan kuşağa aktarılmasını sağlamaktır.
Burada bütün sorumluluk eğitim kurumlarına düşmektedir. Sözleşme, ilk olarak her
düzeydeki eğitim kurumunda “somut olmayan kültürel miras”ın ders olarak
okutulmasını istemekte, ardından kitle iletişim araçları ile bu mirasın
yaygınlaşması ve yaşatılması yönünde çaba harcanmasını önermektedir. Gerek
kendi kültürünü gelecek kuşaklarla örgün eğitim alanlarında buluşturma çabası
gerekse kültürel sorunları uluslararası alanda büyük bir ciddiyet ve sorumlulukla
paylaşan UNESCO gibi saygın bir kültür kurumunun öngörüleri, bu dersin eğitim
kurumlarında okutulması gereğini açıkça ortaya koymaktadır.
Halk biliminin durağan nitelikteki anlayıştan canlı ve üretken bir anlayışa
geçebilmesinde bu disiplinin temel amaçları ve yaklaşımlarıyla hazırlanan halk
kültürü dersi, Türk millî eğitiminin amaçları doğrultusunda nitelikli insan
yetiştirilmesine önemli katkılar sağlayacaktır. Öğretim programının, toplumsal ve
siyasal yapıdan ekonomik örgütlenmeye, sözlü gelenek, değerler sistemi ve
inançlardan yiyecek, giyecek, mimari, sanat, müzik, oyun, eğlence ve kültür
ürünlerine kadar kültürel yaşamın bütününü konu edinen bir temel yaklaşımı
içermesi amaçlanmıştır.
Kültürün sürekliliğini olduğu kadar değişkenliğini de fark ettirmek ve bu
değişkenliğe neden olan etmenleri çözümlemek dersin temel amaçlarındandır. Bu
nedenle halk kültürü dersi geleneksel olan kadar, modern ve güncel olan pek çok
kültürel öge üzerine de ilgisini yöneltmiştir.
Halk Kültürü Dersi Öğretim Programı’nda verilen öğrenme alanları ve
ünitelerle öğrencilere insan, kültür ve toplum üzerine değerlendirme yaparken daha
geniş, karşılaştırmalı bir perspektif ve çok yönlü bakış açısı kazandırılması
hedeflenmiştir.

__________________

9
Halk kültürü ürünlerinden çağdaş yaratmalar aşamasına varabilmek için
temel çizgileriyle halkın sezgisine, beğenisine, becerisine ve yaratma gücüne
dayandırılan bu Program, öğrenciye kültürel değerlerin yozlaşıp yok olmasını
önleme, onları koruyup arıtarak yerelliklerine ve ulusallıklarına çağdaş boyutlar
katma bilincini kazandıracaktır. Halk kültüründen beslenecek çağdaş yaratmalar
hem ülkemize ve insanımıza saygınlık kazandıracak hem de insanlığın ortak
kültürüne katkıda bulunacaktır. Bunun gerçekleşmesinde halk kültürü dersinin de
önemli katkıları olacaktır.
Halk kültürü dersi, halk arasında tarihî dönemlerde, çeşitli sebeplerle ortaya
çıkmış davranış ve geleneklerin tamamını olumlamak ve bunların tamamının
gelecek kuşaklar tarafından uygulanmasını sağlamak gibi bir amaç taşımamaktadır.
Öğrencilerin, kültürüne karşı irdeleyici ve çeşitli kültür gruplarının davranışlarını
çözümleyici bir bakış açısı kazanmaları dersin temel amaçlarından biridir. Öte
yandan örgün eğitim içinde yerini bulmayan; ancak bir toplum için sosyal ve
kültürel anlamda kullanımı son derece gerekli olan sosyal normların(kuralların)
öğrencilere aktarılması gerekmektedir. Bu aktarımlar, kültürel kimliğin veya bir
kültüre mensup olmanın asgari ölçütleri olacaktır. Bunlar ortak kültür kodlarını
oluşturacaktır.
Dünya gün geçtikçe yemek kültüründen giyim kültürüne, yapım
tekniklerinden sanat anlayışlarına kadar tek tip bir kültüre doğru gitmektedir. 19.
yüzyılda milletleri ve kültürleri birbirinden ayırmak için kullanılan giyim, mimari,
sanat gibi birçok özgünlük giderek yok olmaktadır. İnsanlığı kültürel fakirliğe
götüren bu yok oluş, yerel kültürlerin önem kazanmasını sağlamaktadır. Oysa Türk
halk kültürü hâlâ özgünlüğünü, zenginliğini ve çeşitliliğini korumaktadır. Bu
niteliklerini sürdürebilmesi genç kuşaklara aktarılabilmesine bağlıdır. Halk kültürü
dersi de Türk halk kültürünün genç kuşaklara aktarılmasına büyük katkı
sağlayacaktır.
PROGRAMIN TEMEL YAKLAŞIMI
Bilgi, insanlık tarihinin her döneminde önemli olmakla beraber, iletişim
olanaklarının küçülttüğü dünyamızda en önemli konu durumuna gelmiştir.
Çağımızda tartışılmaz üstünlük, bilgiyi üreten ve bilgiyi kullananlarındır. Bilginin
kazanılmasında, kullanılmasında ve donanımlı insan gücünün yetiştirilmesinde en
önemli görev eğitim sistemimize düşmektedir.
Kalkınma planları ve millî eğitim şûralarında sıklıkla öğrencilerin bilgiye
ulaşma yollarını öğrenmelerine, sorun çözme ve karar verme becerilerini
geliştirmelerine olanak sağlayacak şekilde öğretim programlarının yeniden
düzenlenmesine ihtiyaç duyulduğu dile getirilmektedir. Tüm bu ihtiyaçlar
doğrultusunda dünyada yaşanan gelişmelere paralel olarak öğretim programlarında
yeni yaklaşımlar dikkat çeker duruma gelmiştir. Bu nedenlerle Halk Kültürü Dersi
Öğretim Programı bilginin taşıdığı değeri ve bireyin var olan deneyimlerini dikkate
alan bir yaklaşımla hazırlanmıştır. Böylelikle etkinlik merkezli, bilgi ve beceriyi
dengeleyen, öğrencinin kendi yaşantısını ve bireysel farklılıklarını dikkate alan,
çevresiyle etkileşimine olanak sağlayan yeni bir anlayış yaşama geçirilmeye
çalışılmaktadır.
10
Bu anlayış doğrultusunda Halk Kültürü Dersi Öğretim Programı;
1. Öğrencilerin bilgi, beceri ve değerlerinin gelişmesini sağlayarak öğrenmeyi
öğrenmenin gerçekleşmesini ön planda tutar.
2. Öğrencileri gözlem, araştırma ve derleme yapmaya özendirir.
3. Öğrencilerin fiziksel ve duygusal açıdan sağlıklı ve mutlu bireyler olarak
yetişmesini amaçlar.
4. Millî kimliği merkeze alarak evrensel değerlerin benimsenmesine ve
öğrencinin kendi kültürünü diğer kültürler içinde konumlandırmasına yardımcı
olur.
5. Öğrencilerin sahip oldukları kültürel zenginliği görmesini sağlar.
6. Öğrencilerin öğrenme sürecinde deneyimlerini kullanmasına ve çevreyle
etkileşim kurmasına olanak sağlar.
7. Her öğrenciye ulaşabilmek için öğrenme, öğretme yöntem ve
tekniklerindeki çeşitliliği dikkate alır.
8. Oluşturulacak öğrenci çalışma dosyalarıyla öğrenme ve öğretme
süreçlerinde öğrencinin değerlendirilmesine olanak sağlar.

__________________

PROGRAMIN YAPISI
Halk Kültürü Dersi Öğretim Programı yapısal olarak yapılandırmacı (inşacı)
yaklaşımla hazırlanmıştır. Bu yaklaşıma göre öğrenciler, uzak ya da yakın geçmişte
çevresini gözlemleyerek bilgiye dönüştürdüğü verilerle bu derste edindiklerini
ilişkilendirecek, böylelikle yeni bazı beceri ve değerlere ulaşacaktır.
Programda, kazanımların ve genel amaçların yanı sıra bazı temel beceri ve
değerlerin verilmesi, öğrencilerin kazanımlar yoluyla bu beceri ve değerleri elde
etmeleri amaçlanmıştır.
BECERİ NEDİR?
Beceri, öğrencilerde öğrenme süreci içerisinde kazanılması, geliştirilmesi ve
yaşama aktarılması tasarlanan kabiliyetlerdir. Şimdiye kadar bilgi edinimi, yaşam
ve okulun temel amacı olarak görülmüştür. Günümüzde ise bilgiye bakış
değişmiştir. Bilgi; olguları, kavramları, ilkeleri ve süreçleri ezberlemek olarak
görülmemektedir. Bilgiyi kullanma, bilgiyi edinmekten daha fazla
vurgulanmaktadır. Bilgiyi öğrenmenin önemi göz ardı edilmemeli, öğrenciler bilgiyi
problem çözmede, eleştirel ve yaratıcı düşünmede kullanmalıdır. Beceri ise bilgi
gerektiren ve performans içeren karmaşık bir eylemdir. Hem bilgi hem beceri kısa
zamanda kolayca öğretilebilir ve öğrenilebilir. Fakat yetenek daha geç gelişir ve
daha karmaşıktır. Bilgi ve becerilerin birleşmesi ile yetenek ortaya çıkmaktadır.
Halk Kültürü Dersi Öğretim Programı, ilköğretim 4–8. sınıflar düzeyindeki
diğer derslerde öğrencilere kazandırılması tasarlanan ilk 8 becerinin yanında,
kendine özgü 4 beceriyi de kazandırmayı amaçlamaktadır.
11
Bu becerileri şöyle sıralayabiliriz:
1. Eleştirel düşünme becerisi
2. Yaratıcı düşünme becerisi
3. İletişim becerisi
4. Araştırma becerisi
5. Problem çözme becerisi
6. Bilgi teknolojilerini kullanma becerisi
7. Girişimcilik becerisi
8. Türkçeyi doğru, güzel ve etkili kullanma becerisi
9. Gözlem becerisi
10. Derleme becerisi
11. Değişim ve sürekliliği algılama becerisi
12. Sosyal ve kültürel katılım becerisi
DEĞER NEDİR?
Değer, bir sosyal grup veya toplumun kendi varlık, birlik, işleyiş ve devamını
sağlamak ve sürdürmek için üyelerinin çoğunluğu tarafından doğru ve gerekli
oldukları kabul edilen ortak düşünce, amaç, temel ahlaki ilke ya da inançlardır.
Değerin özellikleri şöyle sıralanabilir:
1. Toplum ya da bireyler tarafından benimsenen birleştirici olgulardır.
2. Toplumun sosyal ihtiyaçlarını karşıladığına ve bireylerin iyiliği için
olduğuna inanılan ölçütlerdir.
3. Sadece bilinci değil, duygu ve heyecanları da ilgilendiren yargılardır.
4. Bireyin bilincinde yer alan ve davranışı yönlendiren güdülerdir.
5. Değer, normu içerir. Değerlerin normlardan farkı, normlardan daha genel
ve soyut bir nitelik taşımasıdır.
Halk Kültürü Dersi Öğretim Programı ile öğrencilere kazandırılmak istenen
değerler şunlardır:
1. Dayanışma
2. Estetik
3. Hoşgörü
4. Misafirperverlik
5. Farklılıklara saygı duyma
6. Sorumluluk
7. Yardımseverlik
8. Kültürel mirası yaşatmaya duyarlılık
12

__________________

GENEL AMAÇLAR
Bu program ile öğrenci;
1. Kültür, halk kültürü ve halk bilimi arasındaki ilişkiyi kavrar.
2. Türk halk kültürü içinde farklı dönem ve mekânlarda yaşanan toplumsal
uygulamalar arasındaki benzerlik ve farklılıkları belirleyerek değişim ve
sürekliliği algılar.
3. Halk kültürü içinde sözlü anlatımların yerini ve önemini fark eder.
4. Kültürümüz içinde halkın ürettiği bilgileri ve bilgi üretme alanlarını (halk
bilgisini) eleştirel bakış açısıyla irdeler.
5. Halk kültürü içinde halk sanatlarının yerini ve önemini belirler.
6. Müzik, oyun ve eğlencenin halk kültür içindeki yerini ve günümüzdeki
biçimlerini belirler.
7. Küreselleşme sürecinde Türk halk kültürünü ve millî bilincin oluşmasını
sağlayan kültürel mirasın korunması, yaşatılması ve geliştirilmesi
gerekliliğini fark eder.
8. Türk halk kültürünün ögelerini benimser ve her fırsatta benimsetmeye
çabalar.
9. Sosyal ve kültürel katılımın önemine inanır.
13
ÖĞRENME ALANLARI
Öğrenme alanı, birbiri ile ilişkili beceri, kavram ve değerlerin bir bütün
olarak görülebildiği, öğrenmeyi organize eden yapıdır.
Halk Kültürü Dersi Öğretim Programı yedi öğrenme alanı çerçevesinde
yapılandırılmıştır. Öğrenme alanları, 6. sınıftan 8. sınıfa kadar devam etmektedir.
Bir öğrenme alanı, bir ya da birden fazla ünite içerebilir. Örneğin; 6. sınıfta 7
öğrenme alanına karşılık, 7 ünite vardır. 7. sınıfta aynı sayıda öğrenme alanı
olmasına karşın 9 ünite, 8. sınıfta ise 10 ünite vardır.
HALK KÜLTÜRÜ DERSİ ÖĞRENME ALANLARI
Halk
Bilimi
Öğrenme
Alanları
Toplumsal
Uygulamalar
Halk
Bilimi
Halk
Sanatları
Sözlü
Anlatımlar
Halk
Bilgisi
Müzik
Oyun
Eğlence
Küreselleşme
ve Halk
Kültürü

__________________

1. HALK BİLİMİ
Bu öğrenme alanıyla öğrenciler halk biliminin, halk kültürü ürünlerini ve
yaşama biçimlerini konu edinen, bunları kendine özgü yöntemlerle derleyen,
sınıflandıran, çözümleyen, yorumlayan ve son aşamada da bir bireşime vardırmayı
amaçlayan bir bilim dalı olduğunu kavrar. Halk biliminin yazılı, sözlü ve görsel
kaynaklarının halk kültürünü aktarmadaki önemini kavrayarak halk bilimi
ürünlerini derlemenin önemini fark eder.
2. TOPLUMSAL UYGULAMALAR
Bu öğrenme alanıyla öğrenciler; geçiş dönemlerini (doğum, askerlik, evlenme,
ölüm vb.), bunlarla ilgili bir dizi kural, gelenek, tören ve uygulamaları, bu
uygulamalar sırasında ortaya çıkan toplumsal yardımlaşma ve dayanışmayı fark
eder. Bunun yanı sıra bayram, kutlama, şenlik ve özel gün çeşitlerini, bu günlerde
gerçekleştirilen komşu, dost, akraba ziyareti ve uygulamalar ile birlikte bunların
geleneğin aktarılmasındaki önemini, sosyal ve kültürel ilişkilerin oluşmasına
katkısını kavrar. Halk inançlarının oluşma nedenleriyle birlikte üyesi olduğu
kültürün, etkileşim içinde bulunduğu kültürler ve inançlardan izler taşıdığının
farkına varır.
3. HALK SANATLARI
Bu öğrenme alanıyla öğrenciler; giyim kuşamın geçmişten günümüze
değişiklikler gösterdiğini, bu değişikliklerde toplumun sosyo-ekonomik yapısının,
ekolojinin, kullanılan malzemenin, iklimin etkili olduğunu kavrar.
Geleneksel hayatta giyim kuşamı bütünleyen takı kullanma ve süslenme
geleneğinin günümüzde de devam ettiğini; geleneksel ögeler içeren bir giyim kuşam
örneğinin bize, ait olduğu toplulukla ilgili pek çok bilgi sunabildiğini ( bir Türkmen
ya da Yörük köyüne gidildiğinde kimin sözlü, kimin nişanlı, kimin dul olduğunun
kullanılan başlıktan ve giysilerin renklerinden anlaşılması gibi), günlük giysilerin ve
özel gün giysilerinin farklı olduğunu kavrar. Bunun yanında geleneksel el
sanatlarının insanların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla oluşturulduğunu,
toplumun duygularını, sanatsal beğenilerini ve kültürel özelliklerini yansıttığını
kavrar. Öte yandan halk mimarisinin toplumun değer yargılarını, dünya görüşlerini,
gelenek, görenek, inanç sistemlerini, aile ve akrabalık bağlarını, komşuluk
ilişkilerini anlamaya, anlatmaya kaynaklık eden önemli alanlardan biri olduğunu ve
yerel ustalar tarafından yapıldığını fark eder.
4. SÖZLÜ ANLATIMLAR
Bu öğrenme alanıyla öğrenciler; sözlü anlatımların (bilmece, tekerleme,
masal, atasözü, deyim, fıkra, mit, efsane, destan, halk hikâyesi, halk şiiri vb.)
halkın duygu ve düşüncelerini aktarmadaki yerini, halk kültürü içindeki önemini,
varyantlarını, aktarıcılarını (ozan, âşık, masal ve fıkra anlatıcısı vb.) ve bunların
günümüzdeki durumunu fark eder.
15
5. HALK BİLGİSİ
Bu öğrenme alanıyla öğrenciler; Türk mutfağının çeşitliliğini, yiyecek ve
içeceklerin hazırlanması, saklanması ile ilgili uygulamaları, ikram geleneğini vb.
fark ederek yeme alışkanlıklarındaki değişimi tartışır. Halk hekimliğinin oluşma
nedenlerini kavrar. Halk hukukunun, halk kültürünün geleneksel kurallarından
oluştuğunun farkına varır. Uzun süreli deneyim ve bilgi birikimlerinin ürünü olan
halk takvimini belirleyen ögeleri tanıyarak halk takviminin günümüzdeki
uygulamalarını fark eder.
6. MÜZİK, OYUN, EĞLENCE
Bu öğrenme alanıyla öğrenciler; geleneksel çocuk oyunlarını tanır ve bu
oyunları kendi oyunlarıyla karşılaştırarak oyunlardaki ve oyun alanlarındaki
değişimi sorgular. Halk müziği ve oyunlarının ortaya çıkış nedenlerini, yörelere göre
çeşitlilik gösterdiğini, yaratıcılarını ve bunlara eşlik eden çalgıları tanır. Geleneksel
tiyatronun halk kültürü içindeki yerini, geleneksel tiyatro örneklerinden hareketle
fark eder.
7. KÜRESELLEŞME VE HALK KÜLTÜRÜ
Bu öğrenme alanıyla öğrenciler; kültürel küreselleşmenin önüne geçmek
amacıyla ortaya konan “Somut Olmayan Kültürel Miras Sözleşmesi”ni tanır. Kültür
turizminde halk kültüründen yararlanma yollarını öğrenerek kültürel değerlerin
yaşatılması, toplanması, korunması ve müzeleştirilmesinin önemini kavrar.
16

__________________

İLKÖĞRETİM HALK KÜLTÜRÜ DERSİ ÖĞRENME ALANLARI VE ÜNİTELERİ
ÖĞRENME ALANI 6. SINIF 7. SINIF 8. SINIF
ÜNİTE ÜNİTE ÜNİTE
1. HALK BİLİMİ
Halk ve Kültür Halk Kültürünün Kaynakları Gelenek ve Değişme
2. TOPLUMSAL
UYGULAMALAR
Geçiş Dönemleri Bayramlar, Kutlamalar Halk İnançları
3. HALK SANATLARI
Giyim Kuşam ve Süslenme Geleneksel El Sanatları Halk Mimarisi
4. SÖZLÜ ANLATIMLAR
Bilmece, Tekerleme, Masal 1) Halk Şiiri
2) Fıkra
1)Atasözleri, Deyimler
2)Mit, Efsane (Söylen, Söylence)
3)Destan, Halk Hikâyesi
5. HALK BİLGİSİ
Halk Mutfağı Halk Hekimliği 1) Halk Hukuku
2) Halk Takvimi
6. MÜZİK, OYUN, EĞLENCE
Çocuk Oyun ve Oyuncakları 1) Halk Müziği
2) Halk Oyunları Halk Tiyatrosu
7. KÜRESELLEŞME VE
HALK KÜLTÜRÜ
Kültürel Mirası Koruma Bilinci Kültür Turizmi Müze ve Halk Bilimi Müzeciliği
17
ÖRNEK ETKİNLİKLER: Bu etkinlikler size yol göstermek
amacıyla oluşturulmuştur. Okulunuzun bulunduğu çevreye
ve imkânlarınıza göre örnek etkinliklerden seçebilirsiniz.
Etkinliğin özelliğine göre bir ya da iki hafta önceden gerekli
hazırlık yapılmalıdır.
ÖĞRENME ALANI: Birbiri ile
ilişkili beceri, tema ve kavramların
bir bütün olarak görülebildiği,
öğrenmeyi sınıflandıran bir yapıdır.
ÖNERİLEN ÖLÇME VE
DEĞERLENDİRME ARAÇ VE
YÖNTEMLERİ
BECERİ: Öğrencilerde, öğrenme süreci
içerisinde kazanılması, geliştirilmesi ve hayata
aktarılması tasarlanan kabiliyetlerdir.
DEĞER: Bir
sosyal grup veya
toplumun kendi
varlık, birlik
işleyiş ve
devamını
sağlamak ve
sürdürmek için
üyelerinin
çoğunluğu
tarafından doğru
ve gerekli
oldukları kabul
edilen ortak
düşünce, amaç,
temel ahlaki ilke
ya da
inançlardır.

__________________

SEMBOLLER
KAZANIM:
Öğrenme