1930’lu yıllar Altın Çağ mıydı?

MUSTAFA ARMAĞAN

İster CHP’nin söylemine bakın, isterseniz sığ popüler basına, 1930’ların neredeyse kutsandığını görürsünüz. 1920’li yıllar da önemsenir gerçi; ama asıl Cumhuriyet’in kendisini bütün görkemiyle gösterdiği yıllar 1930’lardır.

Asıl amaç Osmanlı’dan kopmak olduğuna göre, 1930’lar bu kopuşun zirve yaptığı yıllardır. Kalkınma hamleleri, sanayileşme çabaları, ekonomik bağımsızlık ve tek kuruş dış borç almadan kalkınmayı gerçekleştirme… bu dönemin karakteristiği olarak sunulur.

Gerçi bir ‘Osmanlı borçları’ meselesi vardır; ama bu da abartıldığı kadar değildir. Kuşkusuz 1930’ların şartlarında yılda iki taksit halinde 700 bin altın lira ödemek kolay bir iş değildir; ama sonuçta bu, bağımsızlığı uğrunda savaşılan bir ülkenin borcudur ve küçümsenmeyecek bir kısmı da Birinci Dünya Savaşı sırasında alınmıştır. Üstelik bu borcu biz ödedik de Arnavutluk, Suriye, Yemen, hatta Yunanistan’ın da aralarında bulunduğu 14 ülke ödemedi mi?

Kaldı ki, savaş tazminatı olarak Almanya’ya ödetilen miktar dudak uçuklatacak cinstendir: Tam 24 milyar altın sterlin. Öde öde bitmez diyorsanız yanılıyorsunuz; çünkü Almanlar 1932’de borçlarını bitirmişlerdir bile! Uzun vadeli borçlarımızın 15 milyon altın sterlin tuttuğunu göz önüne alırsanız diğer borçlarla birlikte ödeyeceğimiz meblağ yaklaşık Almanya’nın tazminatının yüzde biri civarındadır. Bu arada borcumuzun ilk taksidini ödemeye başladığımız tarihin Cumhuriyet’in 10. yılı olan 1933 olduğunu da unutmayalım.

Madem girdik bu bahse, bir şey söyleyeyim de siz inanmayın: İngiltere güya savaşın galibi olarak kurumla dolaşmaktadır ortalıkta; ama ekonomisi tek kelimeyle iflas etmiştir. Aman canım, lafı uzatmayayım da, İngiltere’nin Amerikan bankalarına olan borcunu 1960’ların sonlarına kadar ödemeye devam ettiğini söyleyeyim de gülün biraz! Tarih bazen komiktir sahiden de. Neyse biz gelelim bizim 1930’ların macerasına.

Bilindiği gibi Atatürk, Serbest Fırka’nın kurulmasına giden yolda hükümetin halk ile arasında oluşan kopukluğu gidermek ve muhalefet kanalıyla yukarıya yansımayan bazı gerçeklere uyanabilmek için kurdurmuştu. İşte Serbest Fırka’nın İzmir ve Balıkesir mitinglerinde halkın meydanları doldurması ve İnönü aleyhine, hatta bazı yerlerde Atatürk aleyhine sözler sarf edilmesi ve resimlerinin yırtılması karşısında Gazi harekete geçmiş ve iki etaptan oluşan bir yurt gezisine çıkmıştı.

Kasım 1930’da başlayıp Mart 1931’de biten bu yurt gezisi Gazi için çok öğretici ve hatta hayret uyandırıcı olmuşa benzemektedir. İdeolojik ve kültürel devrimlerle büyük şehirlere egemen olmaya çalışan Kemalist inkılabın henüz halka inemediğini bu gezi sırasında öğrenmiş olmalıdır.

Mesela Atatürk şöyle yazıyor gezi defterine: “Hükümeti ve fırkayı (CHP) zayıf düşüren mühim sebeplerden birisi de halk şikayetlerinin ve fırka teşkilat temennilerinin kayıtsızlığa maruz kalmasıdır. Halktan gelen müracaat ve şikayet tali memurların değil, bizzat Vekilin [Bakanın] (veya mahallinde valinin) imzalayacağı (müsbet veya menfi olsun) esbab-ı mucibeli [gerekçeli] bir cevapla karşılanmalıdır.”

Atatürk uyarıyor, İnönü dinliyor. Dinliyor mu acaba? Devam ediyor Atatürk:

“Bu seyahattaki temaslar bize… büyük halk tabakalarının hangi ıstıraplarla mahmûl [yüklü] olduğunu gösteriyor.”

Daha ne desin? Üstelik Ege Bölgesi ormanlarından elde edilen kitre, çiçek soğanı, mazı ve harup ihracatının 1914 yılına oranla çok fazla düştüğünü (bazı kalemlerde yüzde 99’dur oran) gözlemleyen Gazi, Ziraat Bankası’nın esasının bozuk olduğunu, boşu boşuna binalar yaptırıldığını, bu binalara saplanan sermayeyi uygun şekilde işletmesinin daha faydalı olacağı uyarısını yapmaktan da alamaz kendisini. Gezi sırasında Atatürk’ün önüne atılıp “Açız” diyenler de cabası.

Nitekim yakınlarından Hasan Rıza Soyak’a söylediği şu sözler 1930’ların başlarında Türkiye’yi de içine alan 1929 dünya ekonomik bunalımının Atatürk’ü ne kadar bunalttığının göstergesidir:

“Bunalıyorum çocuk, büyük bir ıstırap içinde bunalıyorum! Görüyorsun ya, her gittiğimiz yerde mütemadiyen (sürekli olarak) dert, şikayet dinliyoruz. Her taraf derin bir yokluk, maddî manevî perişanlık içinde…”

Kim söylüyor bu sözleri? Atatürk. Ne zaman söylüyor? 1930’da. Peki nasıl oluyor da bu bunalımı yaşamış bir Türkiye Altın Çağ ilan edilebiliyor?

Bu gerçeği ısırıcı bir dille yakalayanlardan Yakup Kadri’nin sözlerine kulak verelim şimdi de. Kendisi Atatürk’ün de, İnönü’nün de yakınıdır. “Politikada 45 Yıl” adlı hatıralarında 1925’lerdeki durum hakkında şunları söyler: “O sıralarda bence bu hâdiselerin en önemlisini teşkil eden dünkü Millî Mücadeleciler ve o günkü devrimciler kadrosunun bir kazanç ve menfaat şirketi karakterini taşımaya başlamasıydı. Bunlardan kimi arsa spekülasyonları, kimi idare meclisi azalıkları, kimi taahhüt işleri, kimi de türlü türlü şekillerde komisyonculuklar peşine düşmüş bulunuyorlardı… Hiçbirini durdurmak kabil [mümkün] olmuyordu.”

Demek ki neymiş? CHP kadrosu devlete sırtını dayayan bir rant ekonomisine startı vermiş ve halktan koparak bir avuç devletin palazlandırdığı zenginle Türkiye’yi idare etmeye kalkmıştır. Ancak Atatürk’ün bu kötü gidişe son vermek üzere kurdurduğu Serbest Fırka’nın eleştirilerine tahammül edemeyen kesim de, o zamanın deyişiyle “yiyici” kesimdi. Muhalefet istemiyorlar ve her muhalefet kımıldanışını “irtica” olarak damgalıyorlardı. Neden? Çünkü irtica, yani eskiye dönmek demek, ellerinden hortumlarının alınması anlamına gelecekti. Eğer 1920-1924 arasındaki serbestlik geri gelirse avantalar ellerinden gidecekti de ondan. 1935 yılı İl İdare Kurulu üyelerinin meslekî dağılımına bakarsak, bu seçkin zümrenin nasıl kemikleştiğini daha iyi görürüz: 90 tüccar, 31 varlıklı çiftçi, 10 fabrikatör, 24 avukat, 17 doktor ve eczacı, 7 banka müdürü, 14 emekli general ve subay, 4 öğretmen. 44 il ve belediye genel meclis üyesi…

Halk nerede, görebiliyor musunuz? O “Açız!” diye Atatürk’ün önüne atılanlar?

Çankaya savaşlarının özü, özeti budur vesselam.

[Sadece kayıtlı Üyelerimiz Linkleri görebilir. ]

İnşallah bu yazıda Atatürke dokundurma yoktur.Yalnız yazıda almanyanın borçlarını türkiyeden çok daha rahat ödediğini söylüyor hemde çok para olmasına rağmen öder hemde bal gibi öder çünkü almanlar sanayisini tamamlamış bir ülkeydi o zamanlar yani almanya dünyada ingiltereden sonra sanayileşmesini tamamlayan ikinci ülkeydi düşünün artık Türkiye ise o zamanlar sanayiyi bırakın tarımda bile eksiklikler diz boyuydu anlıycağınız almanların bir özelliğide şudur ingilizler sanayileşmelerini 100 yıldan fazla bir sürede tamamladı fakat almanlar ise 50 yıl gibi rekor bir sürede lider hale geldi yani almanların ekonomisi çökmüştü savaştan sonra ama bu ekonomiyi toparlayabilecek güç vardı ve kısa sürede borçlarını ödediler bence yazıdaki kıyaslama çok saçma olmuş heralde yazarın biraz bilgisizliğinden olsa gerek biraz iktisat tarihini araştırması gerekir.

__________________
"Burası Türkeli yurdudur burada Türkler ne derse o olur."

Mükemmel yorumun için çok teşekkür ederim. Başka açıklamaya gerek bile yok. Saygılarımla...

onurer89:
İnşallah bu yazıda Atatürke dokundurma yoktur.Yalnız yazıda almanyanın borçlarını türkiyeden çok daha rahat ödediğini söylüyor hemde çok para olmasına rağmen öder hemde bal gibi öder çünkü almanlar sanayisini tamamlamış bir ülkeydi o zamanlar yani almanya dünyada ingiltereden sonra sanayileşmesini tamamlayan ikinci ülkeydi düşünün artık Türkiye ise o zamanlar sanayiyi bırakın tarımda bile eksiklikler diz boyuydu anlıycağınız almanların bir özelliğide şudur ingilizler sanayileşmelerini 100 yıldan fazla bir sürede tamamladı fakat almanlar ise 50 yıl gibi rekor bir sürede lider hale geldi yani almanların ekonomisi çökmüştü savaştan sonra ama bu ekonomiyi toparlayabilecek güç vardı ve kısa sürede borçlarını ödediler bence yazıdaki kıyaslama çok saçma olmuş heralde yazarın biraz bilgisizliğinden olsa gerek biraz iktisat tarihini araştırması gerekir.
Lule:
Mükemmel yorumun için çok teşekkür ederim. Başka açıklamaya gerek bile yok. Saygılarımla...
tazmaniamont:Lule ye ve onurer89 a katılıyorum.mükemmel bi cevap olmuş

bu bölümü okurken senin bu yaziyi arastirmadan koydugun ortaya cikmistir.ama bilmemek degil,ögrenmemek ayip,dinlede bazi gercekleri ögren:
almanlar 1932 yilinda borclarini bitirmemislerdir,büyük devletler borcdan vazgectiler.almanlarin ilk kurduklari cumhuriyetin sondan dördüncü basbakani olan Heinrich Brüning,1932 yilina kadar acimasizca uygulattirdigi tasarruf politikasinin bir sonucu olarak amerikanlar ve ingilizler bu ödemelerden vazgecerler.almanlar buna "hoover moratorium" derler.nitekim bu basarinin birde öteki yüzü vardir: tasarruf politikasindan bikan halk issizlikle mücadele etmektedir ve bu Hitlere fazlasiyla prim saglamistir.lafi fazla uzatmakta fayda görmüyorum,bir arkadasinda dedigi gibi almanya dünyanin en güclü ülkelerinden oldugu icin(kimya ve deniz alti gemileri onlardan sorulurdu) böyle bir ödemenin baska ülkelere bakic kolaylikla üstesinden gelebilirdi.
gelelim TÜRKIYEye:1929 yilinda tüm dünyayi etkisi altinda birakan ekonomik kriz süphesiz TÜRKIYEyide vurmustur.ancak ülkemiz bu krizden en az yarayla cikmis ülkelerdendir:nitekim 1929 da bile sanayi 96% artmistir.bu yaziyi yazan ahmakta herhalde savastan yeni cikmis bir ülke icin kisa sürede bir ucak fabrikasi kurmanin ne anlama geldigini bilmiyor.ülkemizin belcikaya ucak sattigi ve bu fabrikanin ATATÜRKÜN ölümünden sonra kapattirildigi herkes tarafindan bilinir,yada hemen hemen herkes tarafindan.belliki hala "sagir sultan" olarak nitelendirebilecegimiz insanlar var.
sanada gelince:marifet oradan buradan ideolojine uygun buldugun yazilari bulup eklemek degil,bunlarin dogrulugunu ve kaynaklarini arastirmak.buda sana benden bir tavsiye

__________________
HEPIMIZ FILISTINLIYIZ!!!

Atatürklü 30lu yıllar altın çağ mıydı?
Ben sorartım değil miydi?Gavur ekonomisinden milli ekonomiye geçiş,%95'lik bir ekonomik büyüme-dünyada eşi yoktur- yerli üretimin artması...

Sormak bile hata...Ama bunun böyle olmadığını düşünmediğin apaçık...Nerden buluyorsanız böyle yazıları?

__________________
''Arkadaşlar, efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz. En doğru, en hakiki tarikat, medeniyet tarikatıdır. " Mustafa Kemal Atatürk

Kaplan'in sitesinden ya da daha farkli bir yobaz gruptan. Aslinda iyi ömer2 gibi birisi olmasi böyle tiplerin ne düsündügünü nerelerinden neler sIktiklarini anliyoruz.
Yazan ise Türkiye'nin en büyük Cumhuriyet ve Atatürk düsmanlarindan Zaman yazari Mustafa Armagan. Kendisi bütün inkilaplara karsi olup Atatürk zamaninda yapilan bircok seye karsi cikar. Modern Ali Kemal yani. Tarihci gecindigini unutmusum.

__________________

Ha Mustafa Armagan'in-hep Erdogan yazasim geliyor nedense- ayni zamanda Saidi Nursi hayrani oldugunu yazmayi unutmusum. Hangi düsünce yapisinda oldugunu anlayin.

__________________

Evet Onurer yazdiklarinda gerceklik payi var Ama dedigin ulkeleri yakalamak icin edisonun lambayi buldugu yerden baslamaya gerek yok o donemde sanayilesme hangi asamada ise sende o asamadan baslayip onlara yetisme gayreti soz konusu olmali idi Ama gel Gorki Ataturk un 15 senelik hakimiyeti boyunca halkin refahi konusunda hic bir kayda deger gelisme soz konusu degil evet cok kucuk bir gelir seviyesinde artis soz konusu 12 senede73 liradan 95 liraya cikmis, asagida adi gecen prof da bu artisi cok hizli bir artis olarak okuyucularina sunuyor utanmadan o kucuklugude sende asagidaki taplodan gorebilirsin



kaynak prof.dr.Suna Kili,Ataturk devrimi,bir cagdaslasma modeli

Isin en ilginc yani ise Ataturk’ un olumune Kadar olan gelismeler Almanya’ nin 2.dunya savasi sonucunda yerle bir edilmesi asamasindan sonraki durumundan daha kotumu idi ki Almanya yine 15 ile20 sene icinde yine zengin bir ulke konumuna gelip baska ulkelerden isci talep etmesine hic mi sasirmiyorsun? Bu nasil bir sanayilesmeki Almanya’nin 50 senede yakaladigini biz Ataturk donemin’de bunun yarisini yakalayamiyoruz
Ikinci olarakta kafani hep Batina cevirme birazda dogudaki orneklere bak 1950’li yillarda asker
gondererek yardim ettigimiz Kore(Guney Kore) veyahutta kominist Cin’den kacanlarin kurdugu ulke

Tayvana bak bunlarin teknolojiyi yakalamasi icin 20 senelik bir zaman dilimi yeterli olurken bizim icin niye yeterli olmamis? Cevabi cok basit Ataturk devrimleri bir kultur devrimidir (giyim kusaga ve inanca yonelik )ekonomik devrim degildir ,onun haricinde ekonomik Larak Osmanli’dan kalma 4000 km kusur demir yolunu 8000km kusurlu rakamlara cikarmistir var olan isletmeleri devletlestirmistir .

Diger bir vatandasta %99 sanayi uretiminde artistan (dogrusu%96 )bahsediyor evet bu artis dogrudur cunku o kadar isletme ve fabrika sayisi azdir ki yeni bir isletme acip (eregli demir celik ve digerleri) onu uretime sokulmasi uretimde ki oranlara buyuk artis etkisi gostermesinden kaynaklanan bir durum yani sunu soyle izah edelim fakir bir adamin cebindeki 1 liraya 1 lira daha eklendiginde bu adamdaki buyume %100 dir.
Sozun ozu gelismekte olan fakir ulkelerdeki buyume oranlari her zaman zengin ulkelerdeki buyume oranlarindan buyuktur
Sonuc olarak Ataturk doneminden kalma politikalarla ulkemiz kacamayanlarin ulkesi olmus durumundadir,ulkemizin onda biri yurt disinda yasamaktadir ve hala yurt disina cikmak isteyenler
hala coktur dunyada da vatandaslarinin onda biri yurt disinda yasayan baska bir ulke yoktur. Bazilarinin sesini duyar gibiyim 50 senedir sag iktidarlar yuzunden bu haldeyiz diye ,hayir bunun sag veya solla alakasi yok , Bunun sebebi Ataturk den kalma burokrotik zihniyetin hala butun kose baslarini tutmasindan kaynaklanan bir durumdur. En basitinden bir is yapmaya kalkan vatandasin onune ne gibi engeller cikartildigini ,hic alakasi olmayan belgelerin istendigini,bugun git yarin gel anlayisi bunun sebebidir.

Fazla üstüne gitmeyin Yobaz-kominist2 arkadaşın Atatürk'e ve Atatürkçülere saldırmak için asparagas her şeyi söyleyebilir yazabilir, tedavisi için İrana başvurmuştu ama sonuç alınamadı herhalde!
ALLAH (C.C.) Türk'ü Korusun!
Saygılarımla...

__________________
Bilinçli Bir TÜRK Dünyaya Bedeldir!

PKK Kurşunu Askerlerimizi Yıkamaz Ancak Şehit Edebilir, O da Erişilebilerek En Büyk Mertebeler Biridir Zaten Bizim Korkumuz Yok! PKK'lıdan, Ermen'den, Yahudi'den, Müslüman ve Türk Yurtlarını Koru Sen ALLAH'IM Ne Olur!!!