Mustafa Kemal, Şehberderzade Ahmet Hilmi’nin “Allah’ı inkar mümkün müdür” adlı kitabını okuduğunda 35 yaşındaydı.

19 Kasım 1916 Cumartesi gecesi Doğu cephesindeki bir çadırın içinde altını çizerek okuduğu bu kitaptan çok etkilenmiş ve ertesi gün not defterine şunları yazmıştı:

“Allah’ı İnkar Mümkün mü?’ eserini bitirdim. Bütün filozofların, çeşitli dinlere bağlı olan natüralistlerin, akılcıların, materyalistlerin, hukukçuların, düşünürlerin, tasavvufçuların tümü, ruhun var olup olmadığını, ruhun ve maddenin bir ya da ayrı olup olmadığını, ruhun kalıcı olup olmadığını inceliyor.”

Bir dünya savaşının tam ortasında kendi teorik yapılanmasını inşa etmeye çalışan bu genç adam, kitabın açtığı tartışmayı böylece özetledikten sonra kendi tavrını şu cümleyle ortaya koyuyordu:

“Bu incelemelerde, bilim ve fenne dayananlar kabul edilebilir”.

Tarihçi Şerafettin Turan’a göre bu kitap “Atatürk’te devrimci görüşler uyandırmış”tı. (Atatürk’ün Düşünce Yapısını Etkileyen Olaylar Düşünürler, Kitaplar, TTK Yayınları, Ank. 1989) Okudukça, “hayatta en hakiki mürşidin ilim olduğuna” inancı pekişiyordu. Kitapta, “August Comte ve Düşüncesi” başlıklı bölümde dini ideolojiye karşı fen bilimlerinin geliştiği yeni çağın düşünürü olan Comte tanıtılıyordu.

Atatürk, Fransız aydınlanmasının diğer düşünürleriyle çoktan tanışmıştı. Rousseau’yu Harbiye’den biliyordu. Onda derin izler bırakan Voltaire’den metafiziğe karşı bilimin ve aklın üstünlüğünü öğrenmişti. Voltaire, Hıristiyanlığı ilerlemenin baş düşmanı olarak görüyor, Kitab-ı Mukaddes’i yorumlamaya çalışıyor, kiliseyi alabildiğine eleştiriyordu.

Atatürk’ün 1930′larda yazdıkları, bu aydınlanma ışığının izdüşümleridir.

__________________