PERLİT

1. GİRİŞ

1.1. Tanım ve Sınıflandırma

Perlit asidik bir volkanik camdır. Perlit ismi bazı perlit tiplerinin kırıldığı zaman inci parlaklığında küçük küreler elde edilmesi nedeni ile inci anlamına gelen perle kelimesinden türetilmiştir.

Perlit, ısıyla genleşme özelliği olan, genleştirildiğinde çok hafif ve gözenkli bir hale geçen bir kayaçtır. Perlit kelimesi hem ham perlit için hem de genleştirilmiş perlit için kullanılmaktadır.

Çeşitli perlit kayaçlarının renkleri ve yapıları birbirinden çok farklı olabilir. Bu bakımdan perliti gözle tanımak oldukça zordur. Ham perlitin rengi saydam açık griden parlak siyaha kadar değişmekte olup, genleştiğinde renk tamamen beyazlaşır. Perlitte en önemli özellik % 2 ile 6 oranında değişen içeriğindeki sudur ve bu su perlitin kararlılığını sağlamaktadır.

Perlitin fiziksel ve kimyasal özellikleri aşağıda verilmektedir.

A) Fiziksel Özellikleri :

- Renk : Beyaz, gri ve tonları
- Yumuşama noktası : 870-1100oC
- Ergime noktası : 1260-1343 oC
- OH : 7.5-8.0
- Özgül ısı : 0.2 Cal/goC (837 J/Kg.k)
- Özgül ağırlık : 2.2-2.4 g/cc (2200-2400 Kg/m3)
- Refraktif İndeks : 1.5
- Serbest nem (%) : Maksimum 0.5
- Ağırlık kaybı : İstenildiği kadar
- Gevşek yoğunluk : 32-400 kg/m3
(Genleşmiş)
- Isı iletkenliği : 0.04 W/m.k
(Genleşme)
- Asitte erime özelliği : . Konsantre sıcak alkali ve hidroklorik asitte erir.
: . Konsantre mineral asitlerinde az erir (% 2)
: . Seyreltik mineral veya konsantre zayıf asitlerde
çok az erir (% 0.1).

B) Kimyasal Özellikleri (%) :


SiO2

71.0 - 75.0

AlO3

12.5 - 18.0

Na2O3

2.9 - 4.0

K2O

0.5 - 5.0

CaO

0.5 - 0.2

Fe2O3

0.1 - 1.5

MgO

0.02 - 0.5

TiO2

0.03 - 0.2

MnO2

0.0 - 0.1

SO3

0.0 - 0.2

FeO

0.0 - 0.1

Cr

0.0 - 0.1

Ba

0.0 - 0.05

PbO

0.0 - 0.03 / 0.3

NiO

Eser

Cu

Eser

B

Eser

Be

Eser

Serbest silis

0.0 - 0.2

Toplam klorürler

Eser - 0.2

Toplam sülfatlar

Hiç Yok



1.2. Sektörde Faaliyet Gösteren Uluslararası Organizasyonlar

Perlit üretiminde, teknolojisinde ve tüketiminde dünyanın en önemli ülkelerinin başında gelen ABD'de kurulmuş olan "The Perlite Institute Inc." kurumsal geliştirme gereklerine bir çözüm olarak tanımlanmakta ve günümüze kadar gerçekleştirdiği çok önemli ve olumlu katkılarla faaliyetlerini sürdürmektedir.

Perlit Enstitüsünün kuruluş gerekçeleri şöyle özetlenmektedir :

1. Piyasada bir süredir tanındığı, olağanüstü özellik ve avantajları olduğu halde, güvenilir teknik bilgi, kabul edilmiş ticari standartlar ve kamu oyunda yeterli bilgi olmadığı için perlitin kullanım alanlarında kabul görmesine katkı sağlamak.

2. Umut verici bir alan olduğu halde yeterince değerlendirilemeyen perlit endüstrisinin parlak bir geleceğe sahip olabilmesi için kendi kendine yardım anlayışı içinde eşgüdümlü bir çabaya ve sürekli bir kampanyaya zorunluk bulunması.

3. Üretici, şartname ve ürün tanımı hazırlama sorumluları ile kullanıcı ve tüketicilerin araştırma ve bilgilenme gereksinimlerinin etkili ve ekonomik biçimde karşılanmasına gerek bulunması.

2. DÜNYADA MEVCUT DURUM

2.1. Rezervler

Dünya Perlit rezervleri volkanik kuşak içindeki bölgelerde bulunmaktadır. Ülkeler ve bölgeler için perlit rezervleri tablo 1'de verilmiştir. A.B.D., B.D.T., Türkiye ve Yunanistan perlit kaynakları bakımından zengin ülkelerdir.



Türkiye'de yapılan araştırmalar sonucu toplam perlit rezervinin 4.5 milyar ton olduğu belirtilmektedir (Yiğit, D., 1992)

2.2. Üretim

2.2.1. Üretim Yöntemi ve Teknolojisi

Perlit cevheri açık işletmecilik metodu ile üretilmekte ve kırma-öğütme-sınıflandırma işlemlerini takiben genleştirilmiş perlit elde edilmektedir.

Genleştirilmiş perlitin üretiminde tüvenan cevher ocağa yakın bir yerde ilk kaba kırmadan geçirilip gerekli tane iriliğine getirilmesi ekonomik bulunmaktadır.

Perlitin hazırlanmasında dikkat edilecek hususlar aşağıda sunulmuştur.

- Olabildiği ölçüde perliti nodüllerine ayırmak ya da küp şeklinde taneler elde etmek,
- Fazla inceltmeden ve kabuk dokusunu bozmadan, perliti sadece gerekli tane irilğine kadar kırma,
- İstenen tane boyuna ayırmak,
- Perlit genellikle kolayca kırılabilen iyi öğütülebilen bir kayaçtır. Ancak tane dağılımı kırma darbelerine bağlı olduğu için, kırıcı ve öğütücü seçimi özel dikkat gerektirmektedir.

Perlit hazırlama tesislerinde gerekli işlemler şöyle sıralanabilir;

- Ön öğütme
- Kurutma
- Öğütme
- ince öğütme
- Eleme, sınıflandırma, boyutlama
- Depolama

Perlitle ilgili talep alanları değişik boyutlara yöneldiğinden öğütmede esneklik önem taşımaktadır. Çeşitli kullanım yerlerinin gereklerine koşut olarak perlit talebinin genel olarak aşağıdaki gruplarda göreli bir ağırlık taşıdığı söylenebilir.

- 0.05 mm; 0.3-1 mm; 0.3-1.6 mm; 0.3-2 mm (0.3 mm altındaki miktar max. % 8)
- 0.3-2 mm (0.3 mm altındaki miktar max. % 40)
- 0-0.4 mm; 0-1.2 mm (0.3 mm altındaki miktar max. % 10)
- 0.8-1.6 mm; 0-2.0 mm (0.3 mm altındaki miktar max. % 40)
- 0-0.4 mm; 0.4-1.2 mm; 1.2-2.0 mm.

Öğütülmüş, boyutlanmış ham perlit, cinsine göre 700-1200 oC arasında sıcaklığı olan bir ortama verildiğinde içindeki suyun buhar halinde çıkmasıyla çok kısa sürede mısır gibi patlayarak hacmi 4-30 kat artar. Bu şekilde genleştirilmiş perlit, çok gözenekli ve hafif camsı bir yapıya dönüşür.

400oC ve kadar ön ısıtmaya tabi tutulmasıyla perlitteki suyun % 80-90'ı buharlaşır. Kalan % 1-1,5 luk kısım genleşme işlerinde eylemi olan aktif suyu meydana getirir. Genleşme 700-1200 oC de gerçekleşebilmektedir.

Perlitin genleştirilmesinde başlıca dört faktörün rol oynadığı söylenebilir.

- Kullanılan perlitin cinsi
- Gerekli ısıtma süresi
- Tane iriliği
- Genleşme sıcaklığı

Perlit genleştirme tesisleri, hammadde depolama, genleştirme, ayırma ve paketleme olarak üç üniteden oluşmaktadır.

Perlitin cinsine ve istenen ürüne göre genleştirme tesisinde kullanılacak fırının tipi değişmekle birlikte son yıllarda sabit, dikey fırınlara doğru bir temayül bulunmaktadır. Bu fırınlar mazot ya da gazla çalışmaktadır.

2.2.2. Ürün Standartları

Perlitin kullanım amaçlarına ve yerine göre değişik ülkelerde (DIN, ASTM, ISO vb) hazırlanan çeşitli standartlar bulunmakla beraber, Uluslararası Perlit Enstitüsünce kullanım amaçlarına göre tanımlanan standartlar aşağıda sunulmaktadır.






AMAÇ STANDART
Isıl tecrit testleri ASTM C236
Gevşek dolgu tecriti için
perlit özellikleri ASTM C549
Granül gevşek dolgu tecrit maddesi
yoğunluğu ASTM C520
İnşaat malzemelerinin yüzey yanma
karakteristikleri için ASTM E84

2.2.3. Sektörde Üretim Yapan Önemli Kuruluşlar

Halihazırda işlenmiş perlit ürünlerini en çok üreten ve tüketen ülke ABD olup perlit madenleri ülkenin batı eyaletlerinde bulunmaktadır. Bu yerler New Meksiko, Arizona, Kaliforniya, Kolerado ve Nevadadır. Ancak genleştirme tesisleri tüketim yerlerine yakın noktalarda tesis edilmekte olduğu için kırılmış-elenmiş perliti yarlatmadan önce büyük mesafelere nakletmek gerekmektedir. ABD'nin doğu kıyılarındaki çoğu perlit genleştirme tesisi okyanus navlununun demiryolu navlununa göre ucuz olması nedeni ile kırılmış-elenmiş perliti Avrupa'dan özellikle Yunanistan'dan ithal etmektedirler.

Batı Avrupa'daki en büyük üretici Yunanistan olup sırasıyla İtalya, Maceristan, Çekoslavakya, Fransa ve Türkiye gelmektedir.

Sektörde tanınan firmalar aşağıda verilmektedir.

a) Grefco Inc.
b) Celite Corp (Manville)
c) Harborlite Corp.
d) Nord Perlite
e) Silver and Baryte Ores
f) Otavi Minen Hellas
g) Dicalite (Grefco'nun şirketi)

2.2.4. Mevcut Kapasiteler

Bölüm 2.3.3'de isimleri verilen önemli perlit üreticilerinin kurulu kapasiteleri araştırılmış ve Tablo 2'de firmaların isimleri ve kapasiteleri gösterilmiştir.



Larkın, K., 1993

2.2.3. Üretim Miktarı

Ülkelere göre üretim miktarları Tablo 3'de verilmektedir.



Coope, B., 1992
(*) Çekoslavakya verileri genleşmiş perlit verilerine bağlı olup, hesaplanırken 1 ton
cevherden 12 m3 genleşmiş perlit üretildiği düşünülmüştür.
(**) Tahmini
10. Endüstriyel Mineralleri Uluslararası Kongresine, Perlit Enstitüsünce verilen tebliğde "Muhtemel en büyük üreticinin Çin'in üretimi ile birlikte dünya perlit üretiminin 3 Milyon ton/yıl mertebesinde olduğu düşünülmektedir" denilmektedir (Allen, M., Perlit Enstitüsü Daimi Sekreteri, 1992). Bu itibarla Tablo 3'te verilen yaklaşık 2.2 milyon tonluk yıllık dünya üretim rakamlarına tahminen 700 Bin ton/yıl olarak Çin üretim rakamlarının dahil edilmesi faydalı görülmektedir.

2.2.6. Birim Üretim Girdileri

Konu ile ilgili çeşitli araştırmalarda dünya ile ilgili bir veri oluşturulamamakla beraber Türkiye'nin 1980 sonlarında modernizasyon ile birlikte büyüme programlarını tatbik ettiği ve bu nedenlede pazarlarda hızlı bir büyüme sağladığı belirtilmektedir (Coope, B., 1992). Bundan dolayı bahsi konu verilere bir yakınsama göstermesi açısından kısım 3.3.6. da değinilecektir.

2.2.7. Maliyetler

Kısım 2.2.6'da bahsedildiği üzere Türkiye'nin pazarlarda hızlı bir büyüme sağlaması ve modernizasyonu sebebleri ile maliyet hususu kısım 3.3.7. de işlenecektir.

2.2.8. Stoklar

Literatür taramalarında dünya stok miktarları ile ilgili verilere rastlanılmamış olup, araştırmalar üretiminin talep miktarı ile orantılı olduğu dolayısıyla da stok miktarının yok denilebilecek kadar az olduğu kanaatini vermektedirler.

2.3. Tüketim

Perlit en yaygın olarak kullanıldığı alan inşaat sektörüdür. Bu nedenle perlit talebi inşaat alanındaki gelişme ve durgunluklara paralel bir durum arz etmektedir.

Dünyadaki en büyük perlit üreticilerinden ve tüketicilerinden biri olan ABD'de tüketiin % 65-70'ini inşaat sektöründe yapıldığı ve bununda % 55 ini hazır yapı elemanları oluşturduğu, % 15-20'sini filtre ve 5 10-15'ini zirai amaçlı olduğu 6. Mayıs 1992 tarihinde gerçekleştirilen Perlit Enstitüsü'nün yıllık olağan toplantısında tebliğ edilmiştir (Howel, R.W., 1992).

2.3.1. Tüketim Alanları

Perlitin tüketim alanları başlıklar halinde aşağıda verilmektedir.

1. İnşaat Sektörü.

a) Perlitli sıvalar
b) Perlit agregalı hafif yalıtım betonu (Çimento veya alçı bağlayıcılı)
c) Perlit agragalı hafif yapı elemanları
d) Isı ve ses yalıtıcı gevşek dolgu maddesi olarak perlit kullanımı
e) Yüzey döşemelerde ısı ve ses yalıtıcı olarak perlit kullanımı
f) Çimento ve alçı dışındaki bağlayıcılarla yapılan özel amaçlı perlit betonları

2. Tarım Sektörü :

Toprağın fiziksel özelliklerini artırıcı "substrat" maddesi olarak perlit kullanımı

a) Tarla tarımında
b) Bahçe tarımı ve seracılıkta (fide yetiştiricilik, kültür tarımı vb.)
c) Çimli spor alanlarında


3. Sanayi Sektörü:

1. Gıda, ilaç ve diğer kimyasal maddeler üretiminde süzme yardımcı maddesi olarak perlit kullanımı

a) Gıda sanayiinde
- Bira, şarap ve likörleri süzmede
- Bitkisel yemeklik yağları süzmede
- Meyve suları süzmede
- Şeker şerbeti süzmede
- Mısır şerbeti süzmede (glikoz/dekstroz üretiminde)

b) İlaç ve kimya sanayiinde
- Antibiyotiklerin süzülmesinde
- Pektin süzmede
- Soda külü eriyiklerinin filtrasyonu
- Sitrik asit süzme
- Sodyum silikat (su cam) filtrasyonu
- Sülfürik asit filtrasyonu
- Uranyum şerbeti filtrasyonu
- Kağıt sanayiinde (beyaz su) filtrasyonu
- Flok süzmede (alüminyum hidroksit ve flokülasyon işlemlerinde)
- Boyaların süzülmesinde
- Fosforik asit süzme

c) Diğer Süzme işlemlerinde
- Makina yağı süzme (kullanılmış makina yağının rejenerasyonu)
- İçme suyu süzmede
- Yüzme havuzlarının suyunu süzmede
- Atık suları temizlemede süzme işleminde

2. Sanayide ısı yalıtımında perlit kullanımı

a) Sıvılaştırılmış gaz tanklarının ısı yalıtımında
- Sıvılaştırılmış petrol gazları (LPG)
- Sıvılaştırılmış doğal gazlar (LNG)
- Sıvı azot ve amonyak
- Sıvı progan, etan ve metan
- Sıvı oksijen
- Sıı soygazlar, itici gazlar (propellanlar), soğutucu gazlar (refri geranlar vb.)

c) Soğuk depoların yalıtımında.
d) 1000 oC kadar sıcaklıktaki reaktörlerin, potanların vb. yalıtımında.

3. Metalurjide perlit kullanımı
a) Dökümcülükte metalurjik flaks olarak
b) Döküm kumuna katkı maddesi olarak
c) Potadaki ergimiş metalin korunmasında
d) Dövmede veya haddeye giden sıcak metal ingotların ısı kayıplarını önlemede
e) Demir-çelik sanayiinde ergimiş metalin curuf kontrolunda
f) Perlitli yalıtıcı refrakterlerin üretiminde
- Seramik bağlayıcılı perlit refrakter tuğlalar
- Alüminyum fosfat bağlayıcılı perlit refrakter tuğla veya betonlar
- Perlitli refrakter harç

4. Seramik ve cam sanayiinde katkı maddesi olarak perlit kullanım

5. İlaç ve kimya sanayiinde dolgu maddesi olarak perlit kullanımı
a) İlaçlarda (insan sağlığı ilaçları-veteriner ilaçları)
b) Haşere ilaçlarında (bitki koruma vb.)
c) Temizleyici tozlarda
d) Gübrelerde
e) Dinamit üretiminde
f) Testüre (yüzeyi grenli) örtücülğü yüksek boyaların üretiminde

4. Diğer Uygulamalar

1. Sondajlarda, çimentolama işlemini kolaylaştırıcı katkı maddesi olarak,
2. Gemi dipleri kaplama ve yalıtımında,
3. Petrol artıklarından veya diğer yağlı atıklardan gelen su kirliliğini gidermede,
4. Baraj göllerinde, kentlerde, açık su rezervuarlarında buharlaşmayla su kaybını önleyici olarak,
5. Ambalajlama için dolgu maddesi,
6. Plastik köpüklere ve plakalara katkı dolgu maddesi,
7. Ucuz ve hafif plastik mobilya yapımında dolgu maddesi,
8. Titreşimli tesbitte
9. Yangına karşı özellikle çelik kontrüksiyonlarda yalıtım katı olarak.

Perlitin genleşmiş olarak kullanımının yanısıra ham olarak da bitmiş kullanım alanları vardır. Türkiye'den yapılan perlit ihracatının yaklaşık % 50'sinin yurt dışında ham olarak kullanıldığı bilinmektedir.

Ham perlit kimyasal bileşimi bakımından silisli ve alüminyumlu bileşikler içermesi nedeni ile kalsiyum esaslı bağlayıcılar ile kimyasal reaksiyona girerek hidrolik aktivite gösterdikleri için inşaat sektöründe geniş çapta kullanılmaktadır. Bu kullanımları, çimentodan ekonomi sağladığı gibi dayanıklılık da kazandırmaktadır. Bunun için ham perlit kayası kırılıp öğütüldüğü gibi, doğal olarak agrega halinde bulunan perlit kaynakları da kullanılmaktadır. Bu şekilde doğal agrega olarak bulunan perlitin ülkemizde en geniş rezervi Erzincan Mollatepe'de ve Ankara civarı ile Nevşehir Bölgesinde bulunmaktadır.
Ham perlit agrega olarak hafif yapı malzemesi niteliğinde olup aşağıdaki özelliklere sahiptir.

a) Agraganın kuru gevşek birim ağırlığı : 1.264 gr/cm3
b) " " sıkı " " : 1.437 gr/cm3
c) " " kıvam su ihtiyacı : % 18
d) " " su emmesi : % 6
e) " " yaş gevşek birim ağırlığı : 0.969 gr/cm3
f) " " sıkı " " " : 1.280 gr/cm3
g) " " asit ve bazlara karşı dayanıklı :

- Asitlerde çözünürlük :
Hidroflorik asit (sıcak derişik) : % 94.94 çözünüyor.
Hidroklorik asit (1/10'luk sıcak) : % 3.32 "
Hidroklorik asit (0.1 N sıcak) : % 2.55 "

- Bazlarda çözünürlük :
Sodyum hidroksit (doygun çözelti sıcak) : % 9.13 "
" " (1 N sıcak) : % 8.77 "
" " (0,1 N sıcak) : % 2.64 "

Ham perlitin, kırılmış, ögütülmüş ve tane boyutlarına ayrılmış olarak kullanım alanları şöyledir;

1. Asit ve bazlara karşı, dayanıklı olduğu için özellikle kanalizasyon borularının üretiminde kullanılır.

2. İç ve dış inşaat sıvalarında,

a) Dona karşı dayanıklı olduğu için su alan inşaatlarda
b) Çatı ve teras su izolasyonlarında,
c) Yüzme havuzu yapımında,
d) Hafif yapı malzemesi karekterinde olduğu için ısı izolasyonunda sıva olarak veya briket gibi izolasyonlu hafif yapı elemanları üretiminde kullanılır.

3. Demiryollarında patinaj kumu olarak
4. Abrasif sanayiinde aşındırıcı olarak
5. Filtre kumu ve çakıllı olarak su arıtma tesislerinde TS 4081'e uygun olarak kullanılır.
6. Karayolu yapımında asfalt dolgu malzemesi olarak kullanılır.

2.3.2. Tüketim Miktarı

Dünyada üretilen ham perlitin yalnızca küçük bir miktarı direk olarak metalurjik uygulamalarda (curuf toplayıcı vb.) ve aşındırıcı olarak tüketilmekte geri kalan büyük bölümü genleştirilmiş şekilde tüketilmektedir.

İyi vasıflı perlitin 900oC'a kadar ısıtılması ile üretilen genleştirilmiş perlit mükemmel ısı ve ses yalıtım izalasyonu nitelikleri ile kullanımı hayli yaygın olan az yoğun yapı malzemesidir. Bu itibarla perlit tüketimi inşaat sektöründeki gelişmeye bağlıdır.

Halıhazırda, endüstrileşmiş ülkelerdeki inşaat sanayiinin durgunlaşması nedeni ile perlit pazarında bir gerileme müşahade edilmiştir. Ancak bu ülkelerin ressesyondan sonra hızlı bir büyüme göstereceği beklenmekte olup, Batı Avrupa'daki daha önceki kominist ülkelerin ekonomik olarak yeniden canlanması sonucu perlite fayda sağlayacağı beklenmektedir.

Tablo 4 ve 5'te ABD ve Avrupa ülkeleri için tüketim rakamları verilmektedir.



Tablo 4 ve 5'te verilemeyen ancak dünyanın büyük üreticilerinden biri olan Japonya'nın 80 ile 90 Bin ton/yıl tüketimi ile İtalya'nın 55-60 Bin ton/yıllık tüketimi yukarıdaki tüketim rakamlarına ilave edildiğinde gelişmiş ülkelerdeki perlit tüketiminin görünür miktarının 1.170 ile 1.260 Bin ton/yıl olduğu tahmin edilmektedir.

2.4. Uluslararası Ticaret

ABD'de perlit genleştirme tesisleri tüketim noktalarına yakın yerlerde oluşturulmaktadır. Bu nedenle, genleştirme öncesi kırılmış-elenmiş perliti uzak noktalardaki üretim yerlerinden genleştirme yerlerine nakliye zorunluluğu vardır. Ancak, perlit yataklarının ABD'nin batı eyaletlerinde ve genleştirme tesislerinin doğu eyaletlerinde olması nedeni ile perlitin demiryolu ile baştan başa Kuzey Amerika kıtasında taşınmasını dolayısıyla da yüksek bir demiryolu navlununu gerektirmektedir. Bu nedenle doğu eyaletlerdeki bir çok perlit genleştiricisi pahalı olan demiryolu navlununu ödemek yerine daha ucuz olan deniz yolu navlununu tercih ederek Avrupa'dan, özellikle de Yunanistandan ithal etmektedirler. Bundan dolayı ABD iyi bir ithalatçı ülke konumunda olup yalnızca tek ihraç ülkesi Kanada'dır.

Avrupa'da, özellikle Batı Avrupa'da yüksek vasıflı perlitin ana kaynağı Yunanistan'dır. Diğer Avrupalı perlit üreticisi ülkeler İtalya, Macaristan, Çekoslavakya'dır. Bunların içinde özellikle İtalya, İngiltere ve Fransa için önemli bir ithalat kaynağıdır. Macaristan ve Çekoslavakya öncelikle dahili pazarlara yönelik olarak çalışmaktadır. Yalnızca Macaristan'daki OEA Şirketi Almanya'ya önemli miktarlarda perlit ihraç etmektedir.

Avrupa pazarına önemli ölçülerde ihraç yapan diğer üreticiler Türkiye ve BDT (özellikle Ermenistan) dir. Ancak, Türkiye'nin 1980'den beri uyguladığı modernizasyon ve büyüme programları nedeni ile bahsi konu pazardaki payı gittikçe artmaktadır.

2.4.1. Ticarette Etkin Uluslararası Kuruluşlar

Firma bazında gerekli açıklamalar kısım 2.2.3'te verilmiştir.

2.4.2. Gümrük Vergileri ve Tavizler

ABD'de özel yapı elemanı haricinde olan perlit cevheri için 1.1.1993 tarihi itibariyle herhangi bir gümrük tarifesi uygulanmadan serbest ithal edilmektedir. Ancak, Türkiye AT ve EFTA ülkelerinden yapılan ithalatlarda ise % 5 gümrük tarifesi uygularken, tüm ülkelerden yapılan ithalatlara istisnasız olarak % 15 Toplu Konut Fonu tatbik etmektedir.



Kaynak : EUROSTAT, 1989, 1990
BOLEN, P.W., 1993


2.4.4. Fiyatlar

Yıllar itibariyle dünya satış fiyatları Tablo 7'de gösterilmiştir.


2.4.5. AT, ETFA Ülke Gruplarının Ticaretteki Yerleri

Daha önceki kısımlarda bahsedildiği üzere perlit gelişmiş ülkelerde özellikleri ABD ve Avrupa ülkelerinde yoğun olarak tüketilmektedir. Bu ülkelerin ana kaynakları ise İtalya, Yunanistan, Macaristan ve Türkiye olmaktadır.

Bu itibarla Tablo 6A ve 6B, AT ve EFTA ülkeleri yönünden tekrar derlenerek Tablo 7'de verilmiştir.



Kaynak : EUROSTAT, 1989, 1990
BOLEN, P.W., 1993

TABLO 7. Fiyatlar (t/ton)
Yıllar Min / Max
1987 40 - 45
1988 40 -45
1989 40 -45
1990 40 - 45
1991 40 - 45
1992 40 - 45
1993 40 - 45

Kaynak : Industrial Minerals, 1993.
Not: Kırılmış-Elenmiş Perlit, Dökme, CIF Aralık-1993 Fiyatlarıdır.
TABLO 7A. AT İthalatı (Miktar: Bin Ton; Değer Bin $)





Veri Yok

AT ülkeleri ithalatlarını Tablo 2B'de verilen çoğu AT üyesi ülkelerden gerçekleştirmekte-dirler. AT'ye yapılan toplam ihracat içinde % 53.8 ile Yunanistan başta gelirken, % 33.8 ile İtalya ve % 5.3 ile Hollanda gelmektedir. En çok ithalat gerçekleştiren ülke % 29 ile İngiltere, % 21 ile Almanya, % 17.3 ile Fransa gelmektedir. AT'ye üye ülkelerin ithalatı bir önceki yıla göre % 8 artış göstermiş bulunmaktadır.

EFTA ülkeleri olarak elde edilen veriler Tablo 8'de verilmektedir.

TABLO 8: EFTA Ülkeleri İhracatı (Miktar: Bin Ton, Değer: Bin $)

Veri Yok.

2.4.6. Komşu Ülkelerin Ticaretteki Yerleri

Dana önceki kısımlarda belirtildiği üzere Yunanistan 550-600 Bin ton/yıl seviyelerindeki üretimi ile dünyanın en büyük üreticilerinden biridir. Ayrıca, veriler kesin olarak bilinmekle beraber Ermenistan'ın üretimininde 600 Bin ton/yıl mertebesinde olduğu tahmin edilmektedir. Ancak Ermenistan'ın ticari olarak faaliyetinin BDT ile sınırlı olduğu tahmin edilmektedir. Bu itibarla Yunanistan'ın iyi vasıflı perlit üretimi neticesi dünya ticaretindeki rolü çok büyüktür.

Tablo 9'da komşu ülkelerin ticari olarak faaliyetleri gösterilmektedir.

TABLO 9. Komşu Ülkelerin İhracatı (Miktar: Bin Ton, Değer: Bin $)


2.5. İstihdam

ABD'de perlit madenciliği sektöründe 125 ile 150 kişinin istihdam edildiği ve kişi başına üretimdeki verimliliğin ortalama 3800 ton/yıl-kişi olduğu tahmin edilmektedir. Türkiye'de ise devlet ve özel sektör birlikte 222 kişi istihdam etmekte olup ortalama kişi başına üretim ise 630 ton/yıldır.

2.6. Çevre Konuları

ABD'de terkedilmiş açık ocakların son durumu ile pasa atık problemleri normal olarak değerlendirilmekte, çevreye herhangi bir sorun arz etmemektedir. Esasen ocakların işgal ettiği alanlar azdır ve bu alanlarda yerleşim yerlerinden oldukça uzaktadırlar. Aynı durum Türkiye'de de mevcuttur. Perlitin prosesi sırasında kimyasal işlem değil, fiziksel işlemler tatbik edilmektedir. Bu nedenle atık sorunu bulunmamakla beraer kırma ve eleme aşamasında aşırı toz çıkışı olmaktadır. Bu sorun kırma-eleme ünitelerine toz tutma ekipmanları yerleştirilmek suretiyle çözümlenmektedir.

3. TÜRKİYE'DE DURUM

3.1. Ürünün Türkiye'de Bulunuş Şekilleri

Ege bölgesi perlitleri, Menderes ve Karaburun Masifleri arasında kalan Mezozoik bir kıvrımın, Miosen Riyolitik volkanizmaları ile ilgilidir. Perlit doğrudan doğruya lav akıntılarıyla meydana gelmiştir. Bölgeyi Riyolit, Riyolitik tüfler, perlit ve volkanik tortular kaplamaktadır.

Cumaovası mevkiindeki perlit cevherleşmesi, Murat tepenin kuzey eteklerinden başlayıp takriben 10 km boyunca Murattepe, Mezarkaya, Aktaş, Güllüktepe ve Karadağ'a kadar uzanmaktadır. Perlit cevheri tamamen satıhta olup, bazı kısımlarda 1.5 metreyi bulan nebati örtü tabakasıyla kaplıdır. Bazı yataklarda ve yatakların bazı kısımlarında perlit üzerinde riyolitik tüfler ve perlitik breşler mevcuttur. Cevher yataklarının derinliği 25-90 metre arasında değişmektedir.




3.2. Rezervler



3.3. Tüketim

Kullanılan perlitin özellikleri, kullanım alanlarındaki potansiyelini teknik olarak tanımlama olanağını vermektedir. Bu noktadan hareketle, perlitin yalıtım malzemesi, dolgu maddesi, kimyasal madde taşıyıcı olarak tüketilebilmesi için hafiflik, yanmazlık, gözeneklilik, kimyasal pasiflik gibi özelliklerinin hangi tatbik alanında gerekli olduğunun bilinmesini gerekli kılmaktadır.

3.3.1. Tüketim Alanları

Ülkemizde yeterli perlit kapasitesi olmasına rağmen yurtiçi talep çok sınırlı kalmıştır. Bunun nedeni perlit konusunda yeterli tanıtımın yapılmamış olmasıdır. Çok iyi bir izolasyon maddesi olan perlit Türk halkı ve hatta teknik kişiler, müteahhitler tarafından bilinmemektedir.

Türkiye'de genleşmiş perlit üretim kapasitesinin 300.000 m3 olmasına karşın bugün tüketilen genleşmiş perlit 100.000 m3 dolaylarında olduğu ve Türkiye'deki tüketim potansiyelinin 500.000 m3 dolaylarında seyrettiği Türkiye Tarımda birinci Perlit Sempozyumu'nda sunulmuştur. Bu sempozyumda sektörel olara olması gereken tüketim rakamları aşağıda verilmektedir.


Oysa tüketilen toplam miktarın 100.000 m3 olduğu ve 1 ton kırımış-elenmiş perlitten vasati 12 m3 genleşmiş perlit elde edildiği düşünülürse Türkiye'de yılda ortalama 8000 ile 8500 ton civarında kırılmış-elenmiş perlit tüketilebileceği açıktır.

3.3.2. Tüketim Miktar ve Değerleri

Kısım 3.3.1.'de kırılmış-elenmiş perlit talebinin yaklaşık 8000 ton/yıl civarında seyrettiği yaklaşık bir hesapla bulunmuştu. Bu husus DIE (Devlet İstatistik Enstitüsü)'nün 1988-1990 yılları Maden İstatistiklerinde de kayıt kabul görmüştür. Sırasıyla tüketim verileri 7900, 8480 ve 5091 ton/yıl olarak bildirilmektedir. Tüvenan perlit olarak Türkiye tüketimi Tablo 11'de verilmektedir.

TABLO 11. Tüvenan Perlit Türkiye Tüketimi


Hükümet Programı, 1993
(*) Tahmini
3.4. Üretim

3.4.1. Üretim Yöntemi ve Teknolojisi

Perlit yataklarından ham cevher üretimi açık işletmelerde yapılmaktadır. Yüzeye yakın geniş alan kaplayan yataklar ekonomik olarak işletilmektedir. Bazı gevşek perlit ocakları Riperli dozer ile sökülebilirse de üretim sırasında genellikle patlayıcı madde kullanılır. Ocaklarda üretilen ham cevher, fabrikalarda çeneli kırma veya merdaneli kırma makinaları kullanılarak kırılır. Daha sonra öğütme işlemleri gelir. Bu işlemler için değirmenler elekler ve kırmalı ayırıcılar kullanılır. Ögütülen perlit tane iriliğine göre tasnif edilir ve torbalanır.

Belirli tane iriliğinde tasnif edilmiş perlit cevher kalitesine göre ön ısıtma işlemlerinden geçirilir. Bu işlem ile perlit bünyesindeki su miktarı % 2'ye kadar düşürülebilir. Bazı perlit cevherleri ön ısıtma gerektirmeyebilir. Daha sonra yapılan genleştirme işlemi için 870-100 C'de çalışan dikey, eğit ve döner yatay fırınlar kullanılır. Genleştirilen perlit, siklon ve multisiklonlardan (havalı ayırıcılar) geçirilerek sınıflandırılır ve torbalanır.

Perlit teknolojisi daha çok makina ile ilişkisi olan yoğun bir teknolojidir. Etibank Cumaovası tesislerinde ön ısıtmalı bir teknoloji uygulanmaktadır. Böylece genleştirmeden önce sıkı bağlı su oranı optimuma getirilmiş perlit cevherinin genleştirilmesi ile aşağıdaki avantajlar sağlanmaktadır.

- Daha iri taneli perlit elde edilmektedir (inceler ve toz azalmaktadır).
- Genleştirilmiş perlitteki kapalı gözenekler büyük oranda artmaktadır.
- Genleşmiş ürünün kapiller su emmesi, % 65 düzeyinde azalabilmektedir.
- Genleştirme fırınının verimi artmaktadır.

Etibank kırma, eleme, sınıflandırma ve genleştirme tesisleri en iyi kaliteli perlit yataklarına yakın kurulmakla birlikte, ön ısıtma sistemi ile de prosesin teknik gereklerine göre işleyerek sabit ve yüksek kalitede üretim yapabilme olanağını sağlamış bulunmaktadır.

3.4.2. Ürün Standardı

TSE (Türk Standartları Enstitüsü)'nce hazırlanan standartlar aşağıda verilmektedir.

TS 415 : Isı iletkenliği ve ısı geçirgenliği direncinin yapıda kullanılması için hesap değerinin bulunması
TS 1114 : Hafif agregalar (Beton için)
TS 2511 : Taşıyıcı hafif betonların karışım hesap esasları
TS 2381 : Konutlarda ses yalıtımının değerlendirilmesi
TS 1476 : Ses absorbsiyonu katsayılarının ölçülmesi
TS 1474 : Alçı bölme duvar bileşenleri
TS 1475 : Alçı bölme duvar bileşenlerinin yerlerine konulması kuralları
TS 1262 : Sıva yapım kuralları (bina iç yüzeylerinde kullanılan)
TS 1263 : Yapı elemanlarının yanmaya dayanıklılık deney metodları
TS 825 : Binalarda ısı etkilerinden korunma kuralları
TS 305 : Odun talaşı levhaları
TS 705 : Fabrika tuğlaları
TS 639 : Uçucu killer
TS 640 : Uçucu küllü çimento
TS 20 : Yüksek fırın cürufu çimentoları
TS 901 : Lifli ısı ve ses yalıtma malzemesi
TS 2823 : Bims betondan mamul yapı elemanları
TS 453 : Gaz beton yapı malzemeleri ve elemanları
TS 3681 : Genleştirilmiş perlit agregası
TS 3649 : Perlitli ısı yalıtımı betonu yapım-uygulama kuralları ve deney metodları
TS 3682 : Alçılı perlit bölme duvarı elemanları

3.4.3. Sektörde Üretim Yapan Önemli Kuruluşlar

İMMİB (İstanbul Maden Metal İhracatçıları Birliği) ne kayıtlı olarak Türkiye'de 5 adet perlit üreticisi bulunmaktadır. Bunlar sırasıyla aşağıda sunulmaktadır.

a) ETİBANK PERLİT İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ
b) EGE ENDÜSTRİ MİNERALLERİ SANAYİİ A.S.
c) PERSA (PABALK)
d) PERLİSAN MADENCİLİK VE İNŞAAT LTD.ŞTİ.
e) PERLİTAŞ İSTANBUL PERLİT SAN. VE TİC. A.Ş.

3.4.4. Mevcut Kapasiteler ve Kullanım Oranları

Kısım 3.4.3.'te ticari isimleri verilen çeşitli perlit üreticisi ve ihracatçısı firmalar ile yapılan şifahi görüşmelerden elde edilen sonuçlar Tablo 12'de verilmektedir.
TABLO 12. Türkiye'deki Üretici-İhracatçı Firmaların Kapasiteleri ve
Kapasite Kullanım Oranları


(**) Firmanın kırma-eleme tesisi olmamakla birlikte çeşitli genleştirilmiş perlit uygulamaları için genleştirme tesislerinde yılda 2000 tona kadar kırılmış-elenmiş perliti işleyebilmektedirler.

3.4.5. Üretim Miktar ve Değerleri

Türkiye tüvenan perlit üretimi yıllar itibariyle Tablo 13'de verilmektedir. Ortalama üretimin yılda 150.000 ton civarlarında olduğu görülmektedir.

Kaynak : DIE Maden İstatistikleri, 1989-1992
Hükümet Programları, 1993


3.4.6. Birim Üretim Girdileri










Min/Maks : Yıllık en düşük ve en yüksek FOB (Aksi belirtilmedikçe) fiyatlarıdır.
Kaynak: Etibank Pazarlama Satış Dairesi kayıtları

3.5.4. AT ile Ticaret

Türkiye'nin AT ihracatı Tablo 17'de verilmiştir. Buna göre AT pazar payı hemen, hemen sabit bir konumda 82000 ile 84000 ton mertebesinde olduğu görülmektedir. Oysa ki Türkiye'nin toplam ihracatı içinde AT payına bakıldığında sırasıyla % 84 ve % 71 olduğu, dolayısıyla % 13'lük bir daralma olduğu izlenimini vermektedir. Aslında bir daralma sözkonusu olmayapı Türkiye'nin dünya ihracat miktarının artması nedeniyle böyle bir durum oluşmaktadır.



3.5.5. Komşu Ülkeler ile Ticaret

Kısım 2.4.6'da bahsedildiği üzere pazarda Türkiye'nin en güçlü rakibi Yunanistan'dır. Böyge ihracatının % 60-70'ini elinde tutmaktadır. Ancak, Türkiye'nin dünya pazarındaki payıda 1988'den bu yana % 70'lik bir büyüme göstermiştir.

3.6. İstihdam

Halihazırda Türkiye'de üretim yapan 6 işyerinde istihdam edilen personel sayısı 222'dir. Bunların, 170 tanesi üretimde çalışmakta geri kalan 52 kişi ise idari hizmetler sınıfındadır.

3.7. Çevre

Perlit işletmeciliği çevre ile ilgili önemli bir sorun yaratmamaktadır. Perlit proses sırasında kimyasal işlem değil, fiziksel olarak işlem gördüğü için atık problemi yoktur. Ancak, kırma eleme esnasında ortaya çıkan toz nedeniyle yerleşim alanlarının dışında olması tercih edilmeli veya bir toz tutma ünitesi tesise ilave edilmeli ve ayrıca kırılmış-elenmiş perlitin CED tüzüğüne uygun olarak yapılmış depolarda stoklanması ürünün nemlenmemesi ve toz olarak çevreye zarar vermemesi açısından önem kazanmaktadır.

4. MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ

4.1. Altıncı Plan Dönemindeki Gelişmeler

Türkiye'de genleşmiş perlit üretim kapasitesi 300.000 m3 civarında olmasına karşın halen tüketim 100.000 m3 olduğu çeşitli sempozyumlarda dile getirilmektedir. 100.000 m3 lük tüketim rakamı vasatı bir hesapla 8.000 ton/yıl kırılmış elenmiş perlit tüketimini gerektirmekte olup, halen yurtiçi talep bu miktarlarda devam etmektedir.

Devlet kesimi olarak yalnızca Etibank kırılmış-elenmiş perlit ihracatı gerçekleştirerek, 1987'ye oranla % 700'lük bir artışla ihracatını 12.000 tona yükseltirken, özel sektörün çok az olan kırılmış-elenmiş perlit ihracatına karşılık, tüvenan perlit ihracatı % 60'lık bir artışla, 140.000 ton mertebesine ulaşmıştır. ancak, Türkiye'nin AT ülkelerine alan ihracatı bu dönemde sabit miktarda kalırken toplam ihracatın içinde AT ihracatı % 13'lük bir azalma göstermiştir. Bunun nedeni ise toplam Türkiye ihracatının artmasıdır.

1987'ye kadar olan dönem içinde istatistiki bilgilerde özel sektöre ait kırma-eleme ve genleştirme tesislerine raslanılmamakla beraber, bu dönemden itibaren özel sektörü 70.000 ton/yıl üzerinde bir kırma-eleme kapasitesine ulaştığı tespit edilmiştir.

4.2. Sorunlar

1992 yılında Etibank tarafından gerçekleştirilen bir çalışma ile sektördeki sorunlar tesbit edilmiştir. Bu tesbit edilen hususlar maddeler halinde aşağıda sunulmaktadır.

a) Perlit ve ürünlerin yeterince tanınmaması neticesinde diğer ürünlere göre teknik ve kullanım özellikleri bilinmemekte ve dolayısıyla yeterince kullanılmamaktadır.

b) Genel olarak perlit satıcılarının hemen, hemen hepsi perlitin iyi bir yalıtım maddesi olduğunu söylemekle birlikte uygulamada pratik olmadığı ve işçilik masraflarının yüksek olduğu görüşünde birleşmektedirler.

c) Perlit ihtiva eden inşaat malzemelerinin uygulamada iyi randıman verebilmesi için hassasiyetle hazırlanması gerekmektedir. Bu itibarla bu karışımları hazırlayabilecek kişilerin sıradan inşaat işçisi olmayıp yetiştirilmiş eleman olmaları lazımdır.

d) Yukarıda (c) bölümünde belirtildiği üzere yetişmiş eleman bulma zorluğunu aşmak üzere, hazır yapı elemanları dizayn edilmişse de, bu uygulama oldukça pahalıya mal olmaktadır.

e) Genleşmiş perlitin hacimsel olarak büyük yer kaplaması, nakliye masraflarının büyümesine yol açmakta ve ürünü pahalı hale getirmektedir. Bunun sonucunda genleştirme tesisleri ancak nüfus yoğunluğu, dolaylı olarak yapılaşmanın büyük olduğu yerlere kurularak nakliye maliyeti aşağıya çekilmeye çalışılsa da, sorunu tam olarak çözememektedir. Çünkü, bu takdirde yapılaşmanın büyük olduğu 3-4 ilimiz dışında geriye kalan illere nakliye, problem olmaya devam etmektedir.

f) Yukarıda arzedilen genel sorunlar yanında inşaat sektöründe yapılan bir çalışmada perlitin teknik kullanımına yönelik sorunlarını 3 grupta toplamanın mümkün olabileceğini açıklanarak bunlar ;

1- Malzemeden kaynaklanan
2- Projecilerden kaynaklanan
3- Uygulamadan kaynaklananlar diye sıralanmışlardır. Yukarıdaki 3 hususun içerikleri Ek-1'de açıklanmaktadır.

g) Perlit genleştirme işleminin en önemli darboğazlarından biride yakıt sorunudur. Türkiye'de genleştirmede sıvı yakıt kullanılmakta olup, artan yakıt fiyatlarıda genleştirilmiş perlit üretim maliyetini büyük ölçüde etkilemektedir.

4.3. Dünyadaki Durum ve Diğer Ülkelerle Kıyaslama

Gelişmiş ülkelerin çoğunluğunda inşaat ve yapı endüstrisindeki gerilemeye bağlı olarak perlit pazarı biraz gerilemiştir. Ancak, bu ülkeler durgunluktan çıkarken perlit pazarında kuvvetli bir büyümenin alacağı tahmin edilmektedir. Daha önceleri komünist rejimle yönetilen Batı Avrupa'daki bazı ülkelerin sanayilerinin canlanması ile perlit Avrupa'da yeniden gündeme girecektir. Kısaca dünya ülkelerine bakarsak;

ABD, halihazırda genleşmiş perlit ürünleri üreten ve tüketen en büyük ülkelerden biridir. Ülkedeki perlit madenleri batı eyaletlerindedir. Özellikle, yeni Meksika ile Arizona, Kaliforniya, Kolorado ve Nevada eyaletleri civarındadırlar. Yeni Meksika'nın "No Agua Area" bölgesinde faaliyette bulunan ve daha önceleri Manville ve Johns-Manville Banners firmalarına ait grefco Inc. ve Celite olarak bilinen iki büyük üretici firma vardır. Arizona'da Nord Perlite ve Harborlite Corp., Kaliforniya'da American Perlite Corp. ve Kolorado'da Persolite Products diğer önemli üreticilerdir.

ABD'de perlit genleştirme tesisleri tüketim noktaları yakınında yapılmaktadır. Bu nedenlede kırılmış-elenmiş perlit genleştirilmeden önce uzunca bir mesafe nakledilmek zorundadır. Çünkü, birçok perlit genleştiricisi ABD'nin doğu kıyısında iken, madenler batıdadır. Demiryolu ile dökme olarak sevk edilen perlitin taşıma masrafları oldukça yüksektir. Bu nedenle perlit genleştiricileri daha düşük maliyetli deniz yolunu tercih ederek ithalatının % 100'ünü, iyi vasıflı perlit olan Yunanistan'dan gerçekleştirilmektedir (Bolen, P.W., 1993).

Kanada için ABD bir ihracatçı konumunda olup, daha çok genleşmiş perlit ve hazır yapı elemanları ihraç etmektedir. Batı Avrupa için ana kaynak Yunanistandır. Yunanistan üretimini Milos adasında gerçekleştirmektedir. Buradaki bilinen en iyi üretici Eliopoulos Kyriakopoulos ailesine ait Silver And Baryte Ore Mining (Bkz. Tablo 2) ve Otavi Minen Hellas'tır (Bkz. Tablo 2). Otavi Minen Hellas şirketi İngiltere'de yerleşik Cookson Group şirketinin bir parçası olan Almanya'da yerleşik Otavi şirketi tarafından yönetilmektedir.
Diğer önemli Avrupalı üreticiler Macaristan, Çekoslavakya ve İtalya'dır. Macaristan ve Çekoslavakya dahili pazara yönelik çalışmakta olup, Macaristan'daki OEA Şirketi Almanya'ya önemli miktarlarda ihraçat gerçekleştirmektedir. İtalya, İngiltere için önemli bir ihracatçıdır. Üretim Sardinya adasında gerçekleştirilmekte olup, İngiltere'de ki British Gypsum bu adadaki büyük üreticilerin hem hissedarı, hemde tüketicisidir.

Yukarıda bahsedilen ülkeler arasında Türkiye 1980 sonlarında özellikle 1987'den itibaren modernizasyon ve büyüme programları ile gelişmiş ülkelere olan ihracatın hızlı bir büyüme temposu içinde arttırmıştır (Bkz. Tablo 16A; Tablo 16B).


5. YEDİNCİ PLAN DÖNEMİNDE BEKLENEN GELİŞMELER

5.1. Projeksiyonlar

Türkiye'nin son 6 yıllık tüketim, üretim ve ihracat tredleri grafiksel ve istatiksel olarak incelenmiş olup sonuçları Tablo 18, 19, 20'de gösterilmiştir. Türkiye ithalatı yok denecek kadar az olması nedeni projeksiyon yapılmamıştır. Bu meyanda raporda Türkiye üretim kapasitesi hernekadar 180-190 bin ton/yıl olarak gözükmekteyse de, Perlisan Madencilik gibi ismi bilinen ancak kendilerinden bilgi alınamayan bir kaç firmanın da kapasitelerinin eklenmesiyle zikredilen miktarı 250.000 ton/yıl civarında olduğu tahmin edilmektedir.

5.1.1. Talep Projeksiyonu

Türkiye talebi 1989 ile 1990 dönemlerinde 1987 nazaran % 72'lik bir düşüş göstermiş daha sonraları ise % 20'lik bir artışla ağır ağır yükselme eyilimine girmiştir. Gelecek 6 yıl içinde tüvenan perlit talebinin 30 ile 31 bin ton/yıl mertebesinde olacağı tahmin edilmekte olup, bahis Tablo 18'de özetlenmiştir.

TABLO 18. Türkiye Perlit Tüketim Tahmini

Kısım 5.1.1.'de bahsedildiği üzere talebe bağlı olarak 1989-1990 yıllarındaki % 14'lük üretim düşüklüğü daha sonraki yıllarda ihracatın artması ile birlikte 5 30'luk bir artışla 170-180 bin ton'luk seviyelere gelmiştir. Sözkonusu üretim artışına ve 6 yıllık verilere bağlı olarak 1999 yılına kadar olması muhtemel üretim miktarları için tahmin, özetle Tablo 19'da verilmektedir.

TABLO 19. Türkiye Üretim Miktarı Tahmini

5.1.3. İhracat Projeksiyonu

1989-1990 yıllarında yurtiçi talebin düşmesine karşılık artan stokların eritilebilmesi için sektörel olarak başlayan ihracat hızla büyüme göstermiş ve en düşük seviyelerde bulunduğu 1988 yılına oranla % 70'lik bir artış göstererek 140-150 bin ton/yıl seviyelerine ulaşmıştır. Konu Tablo 20'de özetlenmiştir.

TABLO 20. Türkiye Perlit İhracatı Tahmini




5.1.4. İthalat Projeksiyonu

Yurtiçinde dahi sınırlı miktarlarda tüketilen perlitin ithalatı sözkonusu değildir. Perlit ithali hususunda yapılan araştırmalarda 1993 yılına kadar herhangi bir ithal girdisi ile karşılaşılmamıştır. Bu nedenle projeksiyon yapılamamıştır.

5.2. Teknolojik Alanda Beklenen Gelişmeler

Ülkemizde uygulanan perlit teknolojisi ile diğer ülkelerdeki perlit teknolojisi arasında sistem açısından çok büyük bir farklılık olmamakla beraber diğer ülkelerde üretimde enerji tasarrufunun sağlanması ile birlikte mobil genleştirme tesisleride maliyeti düşürmektedir.

Diğer yönden otomasyonun üretime katılması ile birim girdilerde % 50 olan işçilik bir miktar daha azalarak maliyetler daha düşük seviyelerde seyredebilecektir.

5.3. Yatırımlar

Sektörde 1990 yılı itibariyle 43000 $ tutarında bir yatırım harcaması yapılmış olup bu miktarın 23000 $'lık dilimi alınan araç ve gereçlere tahsis edilmiştir (DİE Maden İstatistikleri 1990).

5.4. Yedinci Plan Dönemine İlişkin Beklentiler

Dünya'da özellikle gelişmiş ülkelerde 1990 yıllarında başlayan resesyon perlit tüketiminde bir pazar daralmasına yol açmış olmasına karşılık özellikle ABD'de büyüme hızının yeniden ivme kazanması ile birlikte inşaat sektörüde hızlanmaya başlamıştır. Bu arada Türkiye'de yaşanan resesyon neticesinde zaten 8000-10000 ton/yıl gibi düşük seviyede olan perlit talebinin daha azalması beklenmektedir. Ancak, Türkiye 1990 yılında daralmış alan pazar payını ihracatını arttırmak suretiyle aştığı gibi aynen bu süreç içinde de özellikle ABD ihracatını artırabileceği beklenmektedir.

6. POLİTİKA ÖNERİLER

- Dış pazarlarda perlitin pazarlama stratejisi yeniden gözden geçirilerek tüvenan cevher ihracatından daha çok kırılmış-elenmiş perlit ihracatının gerçekleştirilmesini teminen pazara yeni ürünler ve promosyon stratejileri ile girilerek pazar payının artırılması cihetine gidilmelidir.

- İzolasyon amaçlı olarak izocam gibi perlitin diğer rakip ürünlerinin özellikle ABD ve Avrupa'da sağlığa zararlı olmaları gerekçesiyle kullanılmalarının yasaklanması nedeniyle oluşacak talep açığının perlit ile karşılanması hususunda ortamın değerlendirilmesi gerekmektedir.

- İzolasyon malzemeleriyle ilgili olarak dünyadaki gelişmeler yakından takip edilerek lehimize olabilecek gelişmeler değerlendirilebilmelidir.

- Yurt içinde talebin canlandırılabilmesi için kısa vadede, tek sektörde (inşaat vb.) satışın arttırılabilmesi yerine uzun vadede, çeşitli sektörlerde (tarım, metal sanayi vb.) perlitin kullanımını arttırmak amacıyla üniversiteler veya teknik araştırmalar yapan diğer kuruluşlarla (TUBİTAK vb.) temasa geçilerek perlit izolasyonunun daha iyi tanıtılmasını sağlayacak yoğun tanıtım programları gerekmekte olup ve bu alanlarda uygulanması teşvik edilmelidir.

- Uluslararası alanda Türkiye ihracatını yoğun olarak AT'ye gerçekleştirmektedir. Bu pazarlar istikrarsız olup buralarda Yunanistan, Macaristan, İtalya büyük rakiplerdir. Bu nedenle Türkiye Sosyo-Jeolojik yapısı gereği izolasyon hususunda daha çok talep gösterecek Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkelerine oralarda kuracağı genleştirme tesisleri yardımıyla ihracatını arttırabilecektir.

- Perlit toplu konut, sosyal konut yapımı için inşaat malzemesi girdisi olarak kullanılmalıdır.

- Genleştirmede önemli sorunlardan biri olan yakıt giderini azaltacak yönde gerekli teknolojik değişiklikler devlet desteği sağlanarak teşvik edilmelidir.








KAYNAKLAR DİZİNİ

Coope, B., 1992 Perlite, Industrial Minerals, P. 116, U.K.

Howell, R.W., 1992, A Long-Range View Of The Perlite Industry, Perlite Institute Inc. Annual Meeting, U.K.

Larkin, K., 1993, Mining Directory, Mining International Yearbook, Finencial Times, P.274-275, P.346, U.K.

Bolen, P.W., 1993, Perlite, Mineral Commodity Summaries, US Bureau Of Mines, Department of The Interior, P.126-127, USA

Black, C.D.G., 1988, Production of Perlite, World Mineral Statictics, P.296-297, P.307, U.K.

Perlite Institute Inc., 1993, Perlite Loose-Fill Masonary Insulation Description-Properties-Benefits, Perlite Institute Catalogue 71-93, U.S.A.

İMMB, 1990, Perlite Producers-Exporters, Turkey, Mineral Exporters Catalogue, P.146-147, İstanbul Maden Metal İhracatçıları Birliği, İSTANBUL

Balay, N., 1992, Perlit, Türkiye 1. Tarımda Perlit Sempozyumu Bildirileri, E.Ü. Ziraat Fak.-Etibank, İZMİR.

Yiğit, D., 1992, Perlit, DPT DİK Endüstriyel Hammaddeler Raporu, ANKARA

OPA, 1979, Perlit ve Ürünleri Uygulamalı Pazar Araştırması, ETİBANK, ANKARA

AT İstatistikleri, 1989, 1990, EUROSTAT, İGEMA.

DİE Maden İstatistikleri, 1988, 1989, 1990, 1991, ANKARA





Ek - 1

İNŞAAT SEKTÖRÜNDE PERLİTİN TEKNİK KULLANIMINA
YÖNELİK SORUNLARIN SEBEPLERİ NELERDİR ?

ANA PROBLEM GRUPLARI :

1- Malzemeden kaynaklananlar
2- Projecilerden kaynaklananlar
3- Uygulamadan kaynaklananlar

1- MALZEME'den kaynaklanan sorunlar :

1.1. Perlit agregasının gerekli tane çapında kullanılmaması.
1.1.1. Beton ve sıva için tek tip agrega kullanılması
1.2. Hazır sıva ve beton üretiminde karışım oranlarının uygun olmaması
1.2.1. Bilimsel çalışmaların yapılmaması
1.2.1.1. Uzmanlaşmış teknik elemanların olmaması
1.2.1.2. Bilimsel kuruluşlara araştırma yaptırılmaması
1.3. Genleştirilmiş perlitin dış şartlardan etkilenmesi
1.3.1. Dış etkilerden koruyucu katkı maddelerinin kullanılmaması
1.4. Malzeme çeşidinin az olması
1.4.1. Çeşitli malzemelerin üretilmemesi
1.4.1.2. Yurt dışı örneklerinin alınmaması
1.4.1.3. Kullanıcı taleplerinin araştırılmaması
1.5. Alternatif ürünlere göre pahalı olması

2. PROJECİLER'den kaynaklanan sorunlar :

2.1. Kullanım yerlerinin bilinmemesi
2.1.1. Teknik elemanların bilgi yetersizliği
2.1.1.1. İlgili okullarda perlit konusunun işlenmemesi
2.1.1.2. Teknik bilgi aktaracak danışma merkezinin olmaması
2.1.1.3. Fuar ve seminerlerde yeterli tanıtımının yapılmaması
2.1.1.4. Perlitle ilgili dökümanların ulaştırılmaması
2.1.1.5. Mevcut dökümanların hatalı ve çelişkili bilgiler içermesi

3. UYGULAMA'dan kaynaklanan sorunlar :

3.1. Malzeme kullanım tariflerine uyulması
3.1.1. Önerilen uygulamaları yapabilecek ekiplerin olmaması
3.1.1.1. Ekipleri yetiştirecek kursların düzenlenmemesi
3.1.1.2. Uygulamaların denetlenmemesi
3.1.2. Uygulamaların denetlenmemesi
3.2. Uygulamada malzeme kullanımının zor olması
3.2.1. İnşaat mahallinde ilave işlemler gerektirmesi
3.2.1.1. Hazır yapı elemanları şeklinde olmaması
3.2.1.1.1. Hazır yapı elemanları üretecek tesislerin olmaması.

__________________

teşekkürler paylaşım için ço k saol