Şeyh Hamdullah'a bir güzelleme

Osmanlı hat ekolünün piri Şeyh Hamdullah anısına Prof. Dr. Muhittin Serin tarafından hazırlanan 'Hattat Şeyh Hamdullah' kitabı yeniden yayımlandı. Hat sanatı meraklıları için bir baş ucu kitabı niteliğindeki eserde Şeyh Hamdullah'ın hayatı ve sanatı ile ilgili bilgilerin yanı sıra kaleminden çıkmış yazılar yer alıyor.
Osmanlı hat ekolünün piri Şeyh Hamdullah'ın hayatını, üslûbunu, eserlerini ve talebelerini anlatan 'Hattat Şeyh Hamdullah' (Kubbealtı Neşriyatı) kitabı, gözden geçirilmiş ve genişletilmiş haliyle yeniden yayımlandı. Hem hat sanatının tarihiyle ilgili önemli bilgileri bir araya getiren hem de Şeyh'in kaleminden çıkmış ya da hocaları ile talebelerine ait eserlerden oluşan bir albüm niteliğindeki kitap için yurtiçi ve dışındaki pek çok müze, kütüphane ve özel koleksiyondan yararlanılmış. Kitabı hazırlayan Prof. Dr. Muhittin Serin, Şeyh Hamdullah gibi binlerce ismin maalesef unutulduğunu, bugünün nesillerine onların tanıtılması gerektiğini söylüyor. Serin, "Yüksek bir medeniyetle yoğrulan Şeyh Hamdullah, iç ve dış estetiği birleştirmiş, eserlerinde dinimizin o çok güzel yüzünü göstermiştir. Zaten Allah kelamı başka türlü yazılamaz. Sanat hakikatte Allah içindir. İnsanı Allah'a yaklaştırmak, kemâle ulaştırmak içindir. Bu çalışmanın maksadı bir nebze olsun insanların gönlündeki ulvi ateşi uyandırmak." diyor. Şeyh Hamdullah kitabı, özellikle hat sanatı meraklıları için bir baş ucu kitabı niteliğinde.
Amasyalı Şeyh Mustafa Dede, evlenme çağına geldiğinde, bir gönül ehli karşısına çıkıp, "Ey Dede, senin evleneceğin filân mahallede bir fakîrenin kızıdır. Hemân onu al, sakın tereddüt etme." diye tavsiyede bulunur. Mustafa Dede, söz dinleyip bahsedilen yetim kızla evlendikten sonra aynı şahısla tekrar karşılaşır. Derviş, "Ol fakîre-i sâlihenin yetîmesini vasiyyetim tutup aldın. Allâh Sübhânehu ve Teâlâ ondan sâlih bir evlat vere ki, onun kemâlâtı, marifet ve güzellikleri her şehirde meşhur, her zamanda mezkûr olsun. Nâmı kıyamet gününe değin zinde olsun ve ismi Hamdullah olsun." diye duâ eder. Bir müddet sonra Mustafa Dede'nin bir oğlu olur, adını Hamdullah koyarlar. İleriki yıllarda babasından Zeyniyye tarikati üzere hilafet aldığında bu ismin başına bir de 'şeyh' sıfatı eklenir. Şeyh Hamdullah, 1520'de doksanı aşan yaşlarda vefat edip Karacaahmed Mezarlığı'nda sırlanırken ardında bugüne ulaşan 32 mushaf, 54 En'am ve cüz, 127 murakka ve kıt'a, 8 ilmî eser, 6 dua mecmuası ve beş yüz yıl sonra hâlâ rahmetle anılan bir isim bırakır.
Şeyh Hamdullah'ın hat sanatına yeni bir üslup getirmesinde kendisiyle şehzadelik yıllarında Amasya'da tanışan ve tahta çıktıktan sonra İstanbul'a davet eden 2. Bayezid'in büyük desteği olur. Daha önceleri yalnızca bir okuma-yazma vasıtası olarak kullanılan hat, Kur'an-ı Kerim'in nüzûlü ve İslamiyet'in yazıya verdiği önemle kısa sürede gelişme kaydeder. 10. ve 11. asırlarda İbni Mukle ve İbni Bevvab eliyle sanat haline gelir. Abbasi halifesi Musta'sım Billah'ın kölesi, Amasyalı bir Türk olan Yakut (1298), altı yazı çeşidinde kuralları tamamlar. Aradan bir asırdan fazla zaman geçmişti ki bir gün zamanın hükümdarı 2. Bayezid, Şeyh Hamdullah'a Hazine-i Hümayun'dan Yakut'un eserlerini çıkarıp yazıda yeni bir tarz ortaya koyulmasının isabetli olacağını söyler. O güne kadar "aklâm-ı sitte" denilen altı cins yazıda Yakutü'l Musta'sımi'nin geliştirdiği tarz makbul sayılmaktadır. Padişah'ın ricasından sonra uzun süre manevi bir uzlet olan 'erbain'e giren Şeyh Hamdullah, Yakut'un yazılarını da inceleyerek yeni bir tarz oluşturur. Ardından gelen hattatlar da onun yolunu izlerler. 'Hattat Şeyh Hamdullah' kitabındaki eserleri gördükten sonra, eserlerden birinde yer alan şu cümleyi düşünmek gerekir: "Ey hakkıyla insaf eden, bak Sultan Muhammed oğlu Sultan Bayezid'in kâtibi İbni'ş Şeyh diye tanınan Hamdullah nasıl yazdı, neyle yazdı ve niçin yazdı?"