Yön, oldukça geniş mânalı bir kimedir. Mânâların hepsinde de yönünü kaybeden her canlı, hassaten insan, şaşkına döner. Bu cümleden olarak, insanın karada yolunu kaybetmesi, pilotun âletler çalışmadığı zaman yönünü kaybetmesi büyük bir okyanusta kaptanın yönünü kaybetmesi ne kadar mühimse; içtimâî hayatta da bir ferdin o cemiyete uyamayıp yönünü kaybetmesi, fertlerin toptan cemiyet olarak kâinat kanunlarına riâyet etmemelerinden dolayı yönlerini, kaybetmeleri, belki de bütün bir insanlığın aynı yollarla yönünü kaybetmesi o derece ehemmiyetlidir.

Karada yollardaki işaretler, denizde pusula ve yıldızlar, havada kezâ buna benzer işâretler yönü kolayca bize gösterdikleri gîbi; her mevzuun kendine has yön bulma vâsıtaları olduğu âşikârdır. Duyuları sesin hangi yönden geldiği nasıl tayin edilebilmektedir?

İnsanın dış âlemle alâkasını sağlayan beş duyudan birisi olan işitme duyusu, uzun zamandan beri ilim adamlarının devamlı dikkatlerini üzerine çeken bir mevzu olmuştur. Zira iç kulak, kafatasında çok az bir yer kaplamasına rağmen, içindeki yapıların özellikleri ve gördükleri fonksiyonlar dikkate alındığında insanın hayrete düşmemesi elde değildir.

İlim ve tekniğin her geçen gün ilerleme kaydettiği günümüzde, bu küçücük organın nasıl vazife yaptığı hususu yeni yeni fikirlerle izaha çalışılmaktadır. Gezegenlere bile gitmenin artık günlük "hâdiselerden sayılması yanında, canlı yapıların işleyiş mekanizmalarındaki bu sır muammaların hâlâ çözülmemesi mikroskop başındaki İlim adamını hayli zorlamaktadır.

Seslerin hangi yönden geldiğinin bilinmesi, canlıların kendilerini değişik tehlikelerden koruyabilme ve hayatlarını devam ettirebilmeleri için çok önemlidir.

Yönün, bu belirlenmesindeki mekanizmalardan ilki, sesin iki kulağa geliş zamanlarındaki farka dayanır. Meselâ bir kulağa gelen havada sâniyede 300 metre hızla yayılan ses, ses kaynağına yakın olan kulağa diğer kulağa nisbetle saniyenin 600 milyonda biri kadar erken zamanda getir. Bu durum, beynin en geliştirilmiş bir hesap makinesiyle bile mukayese edilemeyeceğini gösterir. Buradaki hesap, sesin kulaklara ulaşmasındaki farka bağlıdır. Bu fark sıfır olduğunda ses, başın ortasında işitilir. Bu farkı ayırdedici merkez, beyin sapında bulunur. Beynin buna yakın diğer bir işitme merkezinde iki kulağa gelen sesin şiddetleri arasındaki fark değerlendirilir. Yön belirlenmesindeki bu ikinci mekanizma ses kaynağına yakın olan kulağın diğerine nisbetle sesi daha kuvvetli duymasına dayanır. Yani, baş burada ekran vazifesi görür.

Aynı mekanizmalar, diğer canlılarda da görülmektedir. Geceyarısı fareleri avlayan yarasada ise, bu durum mükemmel bir ses yönü tayini yardımıyla son derece üstündür.


Üçüncü mekanizma ise, yukarıdan, aşağıdan Önden ve arkadan gelen ses yönünün belirlenmesini sağlayan kulak sayvanıdır. Göz kapağı ile kapanan gözün aksine kulağın bir örtüsü, kapağı yoktur.


Böylece daima dikkatle bulunan kulak bir nöbetçi hassasiyeti gösterir.

Kulak sayvanındaki girinti, çıkıntıların daha düne kadar tıp talebelerine bir yandan estetik yönden bir görünüş dışında hiçbir fonksiyonu yoktur diye, diğer yandan da tekâmül işaretleri diye öğretilirken, yön belirtici filtre, yani gelen sesleri özelliklerine göre ayıran rezonans boşlukları oldukları kesin olarak anlaşılmış bulunmaktadır. Bu bakımdan, önden ve arkadan gelen ses yukarıdan ve aşağıdan gelene göre daha değişik şekilde alınır ve böylece yön tayini kolaylaşır.

Sağlam, hastalıksız bir kulak bu üç yol gösterici mekanizmanın birleşmesiyle bir sesin hangi yönden geldiğini rahat bir şekilde sezebilmektedir.


Kulakların yanlarda ve simetrik olup kafatasının ortada bulunarak sesi ona göre yönlendirmesi gibi vücuttaki herbir organın kendisine düşen vazifeyi hakkıyla îfâsının bizim irademiz dışında cereyanı acaba nasıl ve kim tarafından ayarlanmaktadır? İnsanın iradesinin işe karıştığı sahalarda da, hassaten içtimâî hayatın düzenlenmesinde bu son derece lüzumlu yön bulma vasıtaları var mıdır? Nelerdir? Cidden düşünülmeye ve araştırılmaya değer!

__________________