Fizikte kullanılan büyüklükler genel özellikleri bakımından skaler ve vektörel büyüklükler olmak üzere ikiye ayrılırlar.

a) Skaler büyüklükler: Sayısal büyüklüğü ve birimi verildiğinde, tam olarak anlam kazanan büyüklüklere skaler büyüklükler denir. Zaman, kütle, hacim, sıcaklık...vb.

b) Vektörel büyüklükler:Sayısal büyüklüğü ve birimi yanında doğrultu ve yönü de verildiğinde tam olarak anlam kazanan büyüklüklere vektörel büyüklükler denir. Hız, kuvvet, ivme, ağırlık...vb.

A. VEKTÖRLERİN BİLEŞKESİ

1.Paralel kenar kuralı:Paralel kenar kuralında vektörlerin doğrultu ve yönleri değiştirilmeden başlangıçları aynı noktaya getirilir, elde edilen paralel kenarın köşegeni bileşke vektörü(R) verir.

2. Ucuca ekleme kuralı: Bu kurala göre vektörlerin doğrultu ve yönleri değişmemek kaydıyla birinin bitiş noktası diğerinin başlangıç noktasına kaydırılarak ucuca eklenir. İlk başlangıcı son bitişe birleştiren vektör bileşke vektörü(R) verir.

NOT: Vektörlerin farkı alınırken çıkarılan vektörler şiddet ve doğrultuları değiştirilmeden ters çevrilerekyukarıdaki yöntemlerden biriyle bileşke vektör bulunur.

B.VEKTÖRLERİN BİLEŞENLERİNE AYRILMASI

Şekildeki gibi yatayla (x-ekseni) a açısı yapan bir vektörü dik bileşenlerine ayırabiliriz.

Rx=R×cosaRy=R×sına

AYNI DÜZLEMDEKİ VEKTÖRLER İÇİN ÖZEL DURUMLAR

1. Aralarında 120° açı bulunan eşit büyüklükteki iki vektörün bileşkesi açıortay üzerinde ve vektörlerden birini büyüklüğü kadardır.

2.Aralarında 90° açı bulunan eşit büyüklükteki iki vektörün bileşkesi açıortay üzerinde ve vektörlerden birinin büyüklüğünün katına eşittir.

3.Aralarında 60° açı bulunan eşit büyüklükteki iki vektörün bileşkesi açıortay üzerinde ve vektörlerden birinin katı kadardır.

4.Aralarında 120° açı bulunan eşit büyüklükteki üç vektörün bileşkesi sıfırdır.

5.Aynı doğrultulu iki vektörün bileşkesinin büyüklüğü (R);

a) Vektörler aynı yönlü ise R=F1+F2 kadardır.

b) Vektörler zıt yönlü ise R=F1-F2kadardır. Yönü ise büyük vektör yönündedir.

6.İki vektörün bileşkesinin büyüklüğü;

a) En büyük R= F1+F2 kadardır.

b) En küçük R= F1-F2veya sıfırdır. Sıfırdan küçük olamaz.

7.Üç vektörün bileşkesinin sıfır olabilmesi için vektörler kapalı bir çevrim yani üçgen oluşturmalıdır. Bunun için; iki küçük vektörün skaler toplamı büyük vektörden daha büyük olmalıdır.

KUVVET:Cisimler üzerinde hareket ve şekil değişikliği yapan etkiye kuvvet denir. Kuvvet; duran bir cismi harekete geçirebilir, durdurabilir, hızını ve yönünü değiştirebilir. Cisimlerin şekli üzerinde geçici veya kalıcı değişiklikler meydana getirebilir.

Kuvvet F ile gösterilir, vektörel bir büyüklüktür.

Birimi:

MKS birim sisteminde newton(N) veya kg-f veya kg·m/s2‘dir.

cgs birim sistemindedin(dyn)veya g-fveya g·cm/s2’dir.

Kuvvet ölçen aletlere dinamometre denir. Bu aletler yayların esneme özelliğinden faydalanılarak yapılırlar.Bir yayın uzaması esneklik sınırı aşılmamak koşuluyla kuvvetle doru orantılıdır. Esneklik sınırı aşıldığında ise yayın esneme özelliği bozulur

F: uygulanan kuvvet(N)

X: uzama miktarı(m) k: yayın esneklik sabiti(N/m)

Seri bağlı yayların esneklik sabiti:

Esneklik sabitleri k1 ve k2 olan iki yayı seri bağlayıp ucuna bir kütle astığımızda toplam uzama(X), yaylardaki uzamalar (x1,x2) toplamına eşittir.

Paralel bağlı yayların esneklik sabiti:Yayların paralel bağlanması halinde yay sistemine etki eden kuvvet yaylara etki eden kuvvetin toplamına eşit olacağından;

F=F1+F2?

k·x=k1·x+k2·x?

elde edilir.

Lami Teoremi:

Bir noktaya etki eden aynı düzlemli 3 kuvvet dengede ise bu kuvvetlerin bileşkesi sıfırdır. Bu kuvvetler arasındaki ilişki Lami teoremi ile bulunabilir.