Dünya TarihiGünümüzün uluslararası ilişkilerinden kültürel bağlarına kadar pek çok bağlayıcı detayın belgeleriyle sunulduğu çarpıcı bir bölüm. "Dünyamızda neler oluyor?" sorusunun sırrının "Dünyamızda neler oldu?" sorusunda gizli olduğunu bilenlerin bölümü.
Avalon Projesi ismini daha önce duydunuz mu bilmiyorum ama tarih köşesi için seçtiğim ilk konu bu proje ile ilgilenirken gözüme çarptı. Özellikle elektronik ortamda araştırma yapanların yararlanabileceğini düşünerek bu projeden birkaç cümle ile bahsetmek istiyorum asıl konumuza geçmeden önce.Avalon Projesi Amerikan Yale Üniversitesi’ nin hukuk, tarih ve diplomasi ile ilgili belgelerin toplandığı digital bir kütüphane. Proje iki bin yıl öncesine kadar uzanan belgelerin elektronik kopyalarını içeriyor . Bundan ötürü, mesela sadece Magna Carta gibi dünyaca bilinen çok ünlü belgelerin aslı üzerinde çalışmak değil, aynı zamanda daha az bilinen ama tarihi gerçekliklerin dönüm noktalarına işaret eden diğer belgeler üzerinde de çalışmayı mümkün kılıyor. İlgilenenler aşağıdaki bağlantıyı kullanarak sözünü ettiğim belgeleri daha yakında inceleyebilirler.[Sadece kayıtlı Üyelerimiz Linkleri görebilir. ]Asıl konumuza gelince…Yıl 1776. Amerikan Bağımsızlık savaşı sona ermiş, İngilizleri yenilgiye uğratan Amerikalılar 13 eyaletten oluşan birleşik devletlerini kurmuşlardır. Atlantik’ in öbür yakası siyasal açıdan yeniden şekillenmektedir. Sahip oldukları donanma fazla kaale alınacak bir donanma değildir ama 1783 yılında kendi bayraklarıyla denizlerde dolaşmaya başlarlar ve 1785 yılında da Akdeniz’ e ulaşırlar. Dünyanın yönetim merkezi bellidir: Eski Dünya, ve eğer dünya siyasetinde yer edinmek istiyorsanız bu coğrafyada at oynatmanız gerekir. Birleşik Devletler de bu gerçeği görmüş ve rotasını belirlemiştir. ( O tarihte başlayan bela ne yazık ki bugün tüm dünyayı, özellikle de bizim coğrafyamızı saran habis bir ura dönüşmüştür. ) Aynı tarihlerde Osmanlı hala tek bağımsız Türk devletidir; klasik tarihçilerin deyimiyle “Gerileme Devri” ni ( 1699-1792 ) kapatıp “Çöküş” e geçmiştir. Tahtta sanatkar ruhlu bir padişah, 3. Selim oturmaktadır. Gerileme ve çöküş kelimeleri kulağa ne kadar acıklı da gelse ortada olan bir gerçek vardır: Osmanlı hala Akdeniz’ in tek efendisidir. Trablusgarp, Tunus ve Cezayir’ de hüküm süren “Dayı” lakaplı ( burada dayı kelimesinin Osmanlı Tarih Deyimler ve Sözlüğü’ndeki açıklamasını vermeden geçemeyeceğim. Aynen şöyle diyor: “ Dayılar Akdeniz’de boralarını, fırtınalarını, ışıksız gecelerini kendi iradelerine ram ettikten ve isimlerini o denizin dalgaları üzerinde yürüte yürüte İspanyollara, Fransızlara, Venediklilere, Cenevizlilere, Felemenklere tanıttıktan sonra bu lakabı alırlardı.”) Osmanlı Beylerbeyleri Akdeniz’de fırtına gibi esmektedirler. Cezayir Beylerbeyi de tarihimizde Birleşik Devletlerle yapılan ilk antlaşmamıza imza atan Dayı Hasan’dır. 25 Temmuz 1785'te, Akdeniz'de İspanya’nın Endülüs bölgesinin en güney ucunda bulunan Cadiz açıklarında, Amerikan bayrağı taşıyan ilk gemi Türk gemileri tarafından ele geçirilir. Bu gemi, Boston limanına bağlı, Kaptan Isaak Stevens'in idaresindeki Maria’dır. Arkasından, Philadelphia limanına bağlı, Kaptan O'Brien'ın Dauphin'i de aynı akıbete uğrar. 1793 Ekim ve Kasım aylarında 11 ABD gemisi daha Osmanlıların eline geçer. Kongre, 27 Mart 1794 yılında, Osmanlı korsanlarına karşı koyacak güçte savaş gemileri inşa edilmesi veya satın alınması için, Başkan George Washington'a 688.888 altın dolarlık harcama yetkisi verir. Yani, Osmanlıların oluşturduğu deniz tehdidi sayesinde, ABD donanmasının temelleri atılır. Eylül 1795'de ABD baş edemediği bu tehdide karşı bir anlaşma yapmayı kabul eder. Osmanlı İmparatorluğu ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki ilk vergilendirme anlaşması, Amerikan elçisi Joseph Donaldson ile Cezayirli Hasan Paşa arasında, 5 Eylül 1795 günü imzalanır.
Metin Türkçe olarak kaleme alınmıştır ve daha önce Fas ile imzalanan ve Arapça olarak kaleme alınan 1786’daki anlaşmadan sonra, Amerikan tarihinin İngilizce olmayan ikinci metnidir_ ki bu antlaşma bahsi edilen Avalon Projesinde “Barbarlarla yapılan Antlaşmalar” başlığı altında gösterilmektedir. Anlaşmaya göre Amerika, Cezayir'deki esirlerin iadesi ve gerek Atlantik'te, gerekse Akdeniz'de ABD sancağı taşıyan hiç bir tekneye dokunulmaması karşılığında, “Dayı”ya 642.500 dolar “haraç” ödeyecek ve her yıl 12.000 Cezayir altınına denk gelen 21.600 doları vergi olarak verecektir. Amerikan Kongresi, anlaşmayı 1796’nın 7 Mart’ında onaylayınca, metin yürürlüğe girer. ABD, böylelikle Osmanlı Devleti'nin resmen vergi mükellefi olur!
Amerika, 1796'nın 4 Kasım'ında Trablusgarb'ın, 1797'nin 28 Ağustos'unda da Tunus'un dayıları ile anlaşmalar imzalar. Trablusgarb ile varılan antlaşma uyarınca Amerikan tarafı Trablusgarb beyi Yusuf Paşa ile “divan”ına Amerikalı esirlerin iade edilmeleri karşılığında 40.000 İspanyol doları ödemeyi, Trablusgarb’ın ileri gelenlerine altın ve gümüş saatler, elmas yüzükler ve pahalı kumaşlardan yapılmış kaftanlar vermeyi taahhüt eder.
Yine Türkçe olan bu anlaşmanın ilginç taraflarından biri, besmeleyle başlayan metnin hemen girişinde “Bu belge dünyanın hâkimi, denizlerin ve karaların hükümdarı, kralların efendisi, sultanlar sultanı, imparatorlar imparatoru, Sultan Mustafa Han’ın oğlu Sultan Selim Han’ın dikkati nazarları altında imzalanmıştır. Allah, O’nun hükmünü daimi kılsın” şeklindeki ifadelerin yer almasıdır ve bu ifadeler, metni Türk tarafının dikte ettirdiğini göstermektedir.
Bu anlaşmada dikkat çeken bir diğer husus, anlaşmanın 11. maddesinde “Hiçbir şekilde köklerini Hıristiyanlık dininden almayan, Amerika Birleşik Devletleri” gibi bir ibarenin kullanılmasıdır! Ertesi yıl anlaşma biraz daha genişletilir. Önceki haraç miktarına ek olarak, 36 toplu Crescent firkateyni Cezayir Dayısı’na “hediye” edilir. 1797 yılının haraç listesinde ise, bir başka firkateyni, Handullah’ı görürüz. Amerika Birleşik Devletleri çaresizlikten, kendilerini haraca bağlayan Türk ve Arap korsanlara “donanma” düzmektedir!
Trablusgarb Beyi’nin hizmetindeki Türk korsanların hayal gücü daha da geniştir. 1798 yılı için Amerikalıların vereceği 115.000 dolar haracın dışında, bir küçük madde daha konar anlaşmaya: Trablusgarb ufuklarında görünen Amerikan gemilerini selamlamak için gemi başına bir fıçı barut!
Amerikalılar çaresizdir. Dönem, Amerika Birleşik Devletleri’nin kurulduğu yıllardır ve yeni yeni kurulan bu ülke Kuzey Afrika’nın Türk ve Arap korsanları ile baş etmek bir yana, kendi sahillerini bile koruyamamaktadır. Ulusal Kongre Kütüphanesi kayıtlarına göre, Amerika Birleşik Devletleri’nin 1800 yılı bütçesinde 2.000.000 dolar “haraç ödemeleri”ne gitmişti. Bir başka deyişle, o günkü ABD bütçesininyüzde 20’si!Gün olur ki hayali bile cihana değer!
Okuduğunuz Konuya Benzer Konular 
Avalon Projesi ismini daha önce duydunuz mu bilmiyorum ama tarih köşesi için seçtiğim ilk konu bu proje ile ilgilenirken gözüme çarptı. Özellikle elektronik ortamda araştırma yapanların yararlanabileceğini düşünerek bu projeden birkaç cümle ile bahsetmek istiyorum asıl konumuza geçmeden önce.Avalon Projesi Amerikan Yale Üniversitesi’ nin hukuk, tarih ve diplomasi ile ilgili belgelerin toplandığı digital bir kütüphane. Proje iki bin yıl öncesine kadar uzanan belgelerin elektronik kopyalarını içeriyor . Bundan ötürü, mesela sadece Magna Carta gibi dünyaca bilinen çok ünlü belgelerin aslı üzerinde çalışmak değil, aynı zamanda daha az bilinen ama tarihi gerçekliklerin dönüm noktalarına işaret eden diğer belgeler üzerinde de çalışmayı mümkün kılıyor. İlgilenenler aşağıdaki bağlantıyı kullanarak sözünü ettiğim belgeleri daha yakında inceleyebilirler.
Normal Mod
