AKSAKOV(1817-1860)
Hayatı ve Eserleri:
Aksakov, 10 nisan 1817’de, Orenburg bölgesindeki Novo Aksakova’da doğar.Babası, Sergei Timofeyevich’dir.İlk öğreniminden sonra, Moskova Üniversitesi’ne gider.Edebiyat, dilbilim, tarih, estetik dersleri alır.Almanca, Fransızca ve Yunanca öğrenir.Goethe ve Schiller’den çeviriler yapar.1835’te, üniversiteden mezun olur.
1839’da, ilk dilbilim çalışması yayınlanır.Bu yıllarda, öncelikle, Belinski ve Stankevich’in yer aldığı batıcı gruba katılır.Daha sonra, Slavseverlerin düşüncelerini benimser.Ayrıca, Alman filozof Hegel’in görüşlerinin çekimine kapılmıştır.1840’ların başında, ayni görüşleri paylaştığı, arkadaşı Yuri Samarin ile birlikte, “Ortodoks Hıristiyan Hegelciler” olarak adlandırılan gruba katılır.Daha sonra; Hegelciliğin, Slavsever düşüncelerle bağdaşmadığını görüp, bu gruptan ayrılır.Ancak ,sonraları, Aksakov ve Samarin; Slavseverler arasında, birbirine karşıt eğilimleri temsil edeceklerdir.Aksakov, halkın değerlerine sahip çıkan, aşırı ütopyacı bir idealisttir.Hatta, Rus köylülerine öykünerek; sakal bırakıp, köylü gocuğu bile giymiştir.Samarin ise, ahlak söylevleri vermeyen, aklı başında bir politikacıdır.
Aksakov, 1846 yılında, “Rus Dili ve Edebiyatı Tarihinde Lomonosov” ve “Ortografimiz Üzerine Bazı Yazılar” adlı eserlerini yazar.1855’te, “Rusça Fiil Üzerine” 1859’da da, “Buslaev Dilbilgisinin Rusça Araştırmasının Eleştirel Analizi” adlı eserlerini yazar.1860’ta “Rusça Dilbilgisi Araştırması”’nı yazmaya başlar; ancak, tamamlayamaz.Bu eser, tamamlanmamış haliyle yayınlanır.Aksakov’un, ayrıca, “Doğu Sorunu Üzerine” adlı bir de raporu vardır.Bu yazıda, Kırım savaşının kutsal amacının; Konstantinopolis’i fethetmek ve Slavları, çarın yönetimi altında birleştirmek olduğunu yazar.Aksakov, 19 aralık 1860’ta; Yunan adası Zante’de, hayata veda eder.
Sanatı:
Aksakov, eleştirel yazılarında, Rus aydınlarını, halktan uzak kalmakla; Rus yazarlarını da, Avrupa’ya körü körüne öykünmekle suçlamış ve onları, halka hizmet etmeye, Rus halkı gibi düşünmeye çağırmıştır.Aksakov ,edebi akım olarak, utilitarist (bir edebi eserde, süs ve güzellikten çok, yararı ön planda tutan görüş) sayılır.Onun deneme ve şiirlerinin analizi, temelde; Rus tarihinin gelişimi hakkındaki ilginç düşüncelerini ve özellikle, ülke figürüyle özdeşleşmiş olan, efsanevi geleneklere duyulan bağlılığı yaratma amacını ortaya koymaktadır.Slavseverlerin hiçbiri, Aksakov kadar ulusalcı olmamıştır.Onun bu aşırılığı, sadece tarihsel metinlerinde değil, eserlerinin çoğunda görülür.Onun bazı görüşleri, çar 1. Nikola’nın yönetimine aykırı bulunduğundan sansüre uğramıştır.

Görüşleri:
A) Aksakov’un Siyasi Görüşleri:
Aksakov’a göre, eski tarz Rus özgürlüğü; inancın ve geleneğin yazılı olmayan yasalarına göre yaşama ve bireysel yetenekleri, ahlaki olarak geliştirmektir.Cumhuriyetçi özgürlük anlayışı ise; halkın, siyasal olaylara, etkin olarak katılmasını gerektiren özgürlük anlayışıdır.Aksakov, özgürlükten söz ederken; toplum içindeki bireyin değil, ülkenin özgürlüğünü anlatmaktadır.İnanç, gelenek ve göreneğin etkisi olmadan, toplumun özgürlüğünden söz etmektedir.
Aksakov’un düşüncelerinin paradoksal yanı; Avrupa liberal öğretisinin temel varsayımlarından biri olan, toplumsal ve siyasal alanların birbirinden ayrılması ilkesini benimseyip, liberal anayasa ve liberal özgürlüğe karşı çıkmasıdır.Ona göre, konuşma özgürlüğü; çoğulcu inanç sahiplerine ya da azınlıklara bir üstünlük getirmeyeceği için, gerçek liberal bir ilke değildir.
Her bireyin, yalnızca yasalara uymakla kalmayan; aynı zamanda, vicdana da uyan bir bağlılık göstermesi gerekir.Onun için ideal olan, dıştan dayatılan engellemeleri en aza indirip, bireysel özerklikte ve toplumun güzel geleneklerinden sapmadan varılacak bir görüş birliğine dayanan “Özgür Birlik”’i oluşturmaktı.
Aksakov’a göre, her türlü hukuksal ve siyasal ilişki, özünde kötüdür.Bu ilişkilerin karşısında; hukuksal güvencelere ve rasyonel sözleşmelere değil, salt güven ve görüş birliğine dayanan ve köy komününde somutlaşmış olan, komünal ilkeler bulunmaktadır.Aksakov’un özlediği ulus; küçük kırsal topluluklarda, dingin bir Hıristiyan yaşam sürmeye adanmış, siyaset dışı bir kırsal-ulus’tur.
Rusya ile Batı arasındaki fark; Rusya’da, devletin, toplumsal örgütlenmenin dayandığı ilkelerden uzak olmasıdır.Dışsal etkilerden kaçınmak için, çarlara geniş yetkiler verildi.Halkla devlet arasındaki ilişkiler, birbirlerinin işlerine karışmama ilkesine dayandırıldı.Devlet, mecliste halka danıştı.Ama, son karar, monark’a bırakıldı.Halk, tam özgür olduğunu sanırken; monark, istediği gibi davranma özgürlüğüne sahipti.Bu ilişki, hukuksal güvencelere değil, ahlaksal inançlara dayanıyordu.İdeal olanla, gerçek olan arasında uçurum vardı.Buna da, insanların yetkinsizliği neden olmuştu.
B) Aksakov’un Dilbilimsel Görüşleri:
Aksakov’un ilk dilbilim çalışması; Belinski ve Buslaev’in, genel ve evrensel dilbilgisi kuramlarını açıklayan yazılar yazmasıyla başlar.Aksakov, bu kuramın tam tersini savunmuş; Humboldt ve Alman romantik akımlarına eğilim göstermemiştir.Aksakov’a göre, Rus dilbilgisi üzerine, felsefi ve psikolojik olarak düşünmek gerekir.Rus dili, senkronik dilbilimi; tarihsel olarak, sonradan üretilmiş örneklerle değil, kendi başına açıklar.
Aksakov’a göre, dilbilgisi 3 bölüme ayrılır.İsimler, fiiller ve konuşma.İsimler ve fiiller bölümü, nesnel dilbilgisi ya da analitik olarak adlandırılır.Bunlar, sözcükler arası ilişkileri ve dilin biçimini kapsar.Bu biçimler, tümcenin merkezi oldukları için, diğer sözcüklerin de yerlerini belirler.Dil, kendini oluşturan bir düşüncedir.Bu nedenle, doğadaki ve mekandaki var olan tüm önemli şeyler gibi; sözcük de, düşüncenin bir anlatımıdır.Zaman açısından, eylem olarak; mekan açısından da, nesne olarak var olur.İsimler, varlıkları; fiiller de, eylemleri temsil eder.Konuşma ise, öznel dilbilgisi ya da sözdizimi(sentaks) olarak adlandırılır.Bu bölüm dinamiktir.Konuşmadaki biçimlerin ve sözcüklerin görevlerini tanımlar.
Aksakov, Rus dilbiliminin, biçimsel eğilimlerinin kurucularından biridir.O, Rus dilinde; geniş, geçmiş ya da gelecek zaman olmadığını göstermeye çalışmıştır.Bu nedenle, fiillerin “zaman”’ı konusunda açıklama yapmaz.Böylelikle, “zaman”’ın algılanışı, psikolojik ve sözdizimsel biçimlerle ortaya çıkar.Aksakov, Avrupa dillerinde olduğu gibi; zaman yerine, eylem görevi üstlenen, Rus fiil’i üzerinde durur.Ona göre, Avrupa dillerinin temelini oluşturan “zaman”; Rusça’da, “eylem” niteliğinden türetilmektedir.
Kaynakça:
-Encyclopedia of the Russian and Soviet Linguists of Central and Eastern Europe
-Myth and Morality in the Historiography of Konstantin Aksakov
-Einführung in die Linguistik Christiane Sperr
-Rus Düşünce Tarihi Andrzej Walicki
V Yayınları/1987
-Büyük Larousse
Gelişim Yayınları/1986
-Türk Ansiklopedisi
Milli Eğitim Yayınları/1946

__________________

Anichkov(1733-1788)
Hayatı ve Eserleri:
Anichkov, 1733’de doğar.Eğitimi sırasında, “İnsan Ruhunun Ölümsüzlüğü Üzerine Bir İnceleme” adlı eserini yazar.1760’ta, hakim ünvanını alır.Daha sonra, Moskova Üniversitesi’nde profesör olur ve 1765’ten başlayarak; felsefe, matematik ve mantık dersleri vermeye başlar.Anichkov’un bu dersleri, 1787’ye dek sürer.
Anichkov, 1769’da, “Dinsel İnançların Doğal İlkeleri ve Kökenleri Hakkında Söylev” adlı eserini yazar.Eser, aydınlanma düşüncesinin en özgün eseridir.Anichkov, bu eserinde, dinin kaynağını araştırır.Ona göre, dinin kaynağı; doğa olayları karşısında duyulan korkular, düş gücümüzün bize oynadığı oyunlar ve bilgisiz kitlelerin, sıradışı fizik güce, becerikliliğe ve yeteneğe sahip kimselere besledikleri, tapınırcasına sevgi ve hayranlıktır.
Anichkov’un, bu eserinde ileri sürdüğü görüşler; kuramsal olarak, yalnızca pagan dinleriyle ilgili olmalarına karşın, dinsel çevrelerde ve tutucu akademisyenler arasında sert eleştiriler alır.Ortodoks kilisesinin en yüksek ruhani kurulu olan sinod, eserin tüm kopyalarını toplattırıp, bir meydanda halkın önünde yaktırır.Bu olaydan, sadece birkaç kopya kurtulur.Bir süre sonra, bazı değişiklikler yapılması koşuluyla, eserin yeniden basımına izin verilir.
Anichkov, 1770’de, “İnsan Bilgisinin Özellikleri Üzerine” adlı denemesini yazar.Bu denemede; doğuştan gelen, yani, sonradan edinilmeyen düşünceler kuramını ele alır.Ona göre, insan zihninde, daha önce duyumlardan geçmemiş hiçbir şey bulunmaz.Yazar, duyumculuğun aşırı biçimlerine karşı çıkmak açısından, Kozelsky’yle ayni görüştedir.Ona göre, insan bilgisi 3 aşamadan geçer.Önce, duyular algılanır.Daha sonra, duyu organlarımız aracılığıyla aldığımız izlenimler, kavramları oluşturacak biçimde düzenlenir.En sonra ise, bu kavramların yardımıyla, düşünceden geçerek bilgi oluşur.Anichkov, yanlış düşüncelerin kaynaklarını açıklarken; Bacon’ın, “İdoller Kuramı”’nı onaylar.Descartes’çı, kartezyen metodik kuşku ilkesini benimser.
Anichkov, 1772’de, “Mantık ve Metafizik Üzerine Notlar”’ı; 1773’te ise, “Ruh ve Beden Arasındaki Sıkı İlişkinin Açıklanmasının Çeşitli Yolları” adlı eserlerini yazar.Bu ikinci eserinde; materyalist, idealist ve düalist kuramları tartışır.Düalist kuramların savunucularını, aranedenciler(okazyonalistler) ve gezimciler(peripatetikler) olarak ikiye ayırır.Yazar, gezimcilerin görüşlerine yakındır.Leibniz ve Malebranche’ın felsefe sistemlerinin dayandıkları, ruh ve beden düalizmini ise yadsır.
Anichkov, 1774’te yayınlanan bir denemesinde, boş inançlı kitlelerle kurulan ilişkilerin, zararlı etkileri üzerinde durur.Düşünsel gelişmede, beslenmenin ve çevrenin rolü hakkında, aydınlanmacılara özgü görüşlerini dile getirir.Anichkov, 1787’de, “Dinin Doğuşu ve İlerleyişi” adlı eserini kaleme alır.Yazar, 1788’de hayata veda eder.
Sanatı:
Özellikle, matematik ve felsefe üzerinde çalışmış olan Anichkov; materyalist, sansualist ve ateisttir.Lucretiusun, “Evrenin Yapısı” adlı eseri ile 18. yüzyıl gezginlerinin, ilkel halkların inançlarından söz eden öykülerini, kendine kaynak olarak almış; Descartes, Leibniz ve Wolff’un metafiziğini kıyasıya eleştirmiştir.Dinsel mitleri sorguladığı için, gerici profesörlerle takışmış ve kilise tarafından da cezalandırılmıştır.
Kaynakça:
-The Internet Encyclopedia of Philosophy James Fieser
Bradley Dowden/2005
-Rus Düşünce Tarihi Andrzej Walicki
V Yayınları/1987
-Filozoflar Ansiklopedisi Cemil Sena
Remzi Kitabevi/1974
-Felsefe Ansiklopedisi Orhan Hançerlioğlu
Remzi Kitabevi/1985
-Sosyalist Kültür Ansiklopedisi
May Yayınları/1979

__________________

Arzamas , Beseda ve Yeşil Lanba
1815 yılında ; Puşkin , Turgenyev ve Jukovski tarafından kurulan ve sadece 3 yıl etkinlik gösteren Rus edebiyat topluluğu.Dönemin diğer topluluğu Beseda'ya karşı organize olmak amacı ile kurulmuştur.
Beseda üyesi bir yazar , "Lipetsk Suları" adlı komedyasında , Jukovski'yi alaya alır.Jukovski hayranı olan yazar Bludov da , "Arzamas'ın Bir Kabaresinde Bir Düş" adlı yergide , bu yazara karşılık verir.Rusya'nın küçük bir şehri olan Arzamas , böylelikle , Bludov'un arkadaşlarınca ; yeni kurulmuş olan bu topluluğa , ad olarak konmuş olur.
Arzamas üyeleri , ateşli ve şen gençlerdi.Her üyenin takma bir adı vardı : Puşkin'e "Cır Cır Böceği" , Turgenyev'e , midesinin guruldaması nedeniyle "Eol Harpı" ; Jukovski'ye "Svetlana" , Vyazemski'ye ise "Asmode" denirdi.
Şair Puşkin'in amcası Lvoviç Puşkin , Batyuşkov ve diğer batılılaşma yanlısı yazarlar da Arzamas içinde yer almışlardır.
Puşkin önceleri , bu hareketin içindeydi.Ancak , 1825 yılından sonra , kendisini Arkaistler ve Yenilikçiler arasında konumlayarak , anlatım tarzını ; Karamzin ve Vyazemski'nin konuşma dillerine olduğu kadar , Slavcı biçimlerine de yönelterek yeniden kurmuş ve köylü dilinden yararlanarak şiirini zenginleştirmiştir.
Arzamas topluluğu ; şiir dilini , Rus aydınlarının kullandığı günlük konuşma diline olabildiğince yakınlaştırmaya çalışan Karamzin'in getirdiği yeniliklerden yararlanmak gerektiğine inanmıştı.Topluluk , Karamzin'in batılılaşma önerilerini de savunmaktaydı.
Topluluk üyeleri , etkinliklerini ; öncelikle , Beseda topluluğunun savunduğu eki Bulgarca üslubunu alaya alan burleskler yazmakla sınırladıkları halde ; sonraları , yapıtlarında , yeni üslubu benimsemişler ve modern Rus edebiyat dilinin oluşmasında öncülük etmişlerdir.Arzamas , aynı zamanda , Rusya'ya romantizmi sokan bir harekettir.

Beseda

Beseda , tutucu filolog Aleksandr Semyonoviç Şişkov'un öncülüğünde kurulan "Rusça Sözcük Sevenler Grubu" 'dur. Rusça karşılığı , "konuşma" anlamına gelen Beseda ; modern Rus dilinin , eski Bulgarca'ya sıkı sıkıya bağlı kalmasını istiyordu.Rus şiirinde , sözcük seçiminin ve anlatım tarzının , eski Slav sözcük bilgisine dayanması gerektiğini savunuyordu.Ayrıca , Rus şiirinin özgün tarzlarına uyarlanmış şiirsel biçimlerinin , değerli ve değersiz olarak birbirlerinden ayrılması gerektiğini de savunuyordu.
Şişkov , Rusya'da , 1830'larda gelişen Slav_Severik akımının öncülerindendir. Rusçanın ; başta Fransızca olmak üzere , yabancı sözcüklerden arınması gerektiğini savunmuş ve Rusça Sözcük Sevenler Grubu'nu ya da diğer adıyla Beseda'yı kurmuştur.

Yeşil Lamba

1818 yılında , Vsevolojski ile İ.N.Tolstoy'un kurduğu edebiyat topluluğu. Daha çok , asker kökenli edebiyat meraklısı gençlerle , yazarların bir araya geldiği bu topluluk ; iki haftada bir , Vsevolojski'nin evinde toplanırdı.Yeşil bir lamba ile aydınlatılmış bir salonda toplanırlar ve tektaş üzerine lamba figürü oyulmuş bir yüzük takarlardı.Bu toplantılarda , Vsevolojski Rus tarihi üzerine , Barkov tiyatro üzerine konuşur ; Puşkin ve Delvig de şiirler okurdu.
Bazı yazarlara göre , Yeşil Lamba , içki ve eğlence düşkünü bir topluluktur.Bazı yazarlara göre ise ; canlı , ancak ağırbaşlı bir siyaset ve edebiyat topluluğudur.Diğer bir grup yazar ise , Yeşil Lamba'yı ; bağımsızlık ve özgürlük yolunda çalışanların dinlenme yeri olarak görmektedir.

Kaynakça :

- Slavic Excursions : Essays on Russian and Polish Literature
Donald Davie 1990
- Puşkin
Henry Troyat Milli Eğitim Yayınları 1951
- Büyük Larousse Gelişim Yayınları 1986
- Sosyalist Kültür Ansiklopedisi May Yayınları 1979

__________________

__________________
" Eğer bir yanLış yapacaksan bari onu doğru yap... "
" Herşeye sahip oLmak isteyen eLindekini de kaybeder... "
" Bazı yıkıLışLar, daha parLak kaLkışLarın teşvikçisidir... "

rıca ederım devamı yakında

__________________

Emeğinize sağlık.Teşekkürler